Aller au contenu

Timraradin

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Timraradin
Caiman crocodilus, Chelonia mydas, Sphenodon punctatus akked Crotalus adamanteus.
Tasensartut
TageldaAnimalia
Adu-tgeldaBilateria
AdurChordata
Ad-adurVertebrata
IfelasmilTetrapoda
asmil Reptilia
Laurenti, 1768
Isali amatan
Taɣbalut viande de reptile (fr) Suqel d tamellalt
Kra n twaculin n temraradin

Timraradin (isem ussnan: Reptilia) d yiwen n usmil n iɣersiwen ikuẓdaren inefrawen (amniote) yettemruruden i wakken ad ddun seg wemkan ɣer wayeḍ. Tura, llant wazal n 11.900 no telmas n temraradin yettidiren deg waṭas n yideggan n umaḍal. Tilmas-a bḍant ɣef 4 n tfesniwin:

Tifekkiwin n temraradin d tid i yeččuren d tiferkekt. Ssrusayent timellalin d tnefriwin. Dɣa, asesmel-a aqdim igber ula seg kra n iɣersiwen imesɣzayen am idinuẓuren ur nettferfir ara. Aṭas n isenmalen n usismel inemgalen i yezrin ɣef temraradin. Imir-a, timraradin yakk nnegrawent-d s ddaw n usmil n Reptilia, maca asismel afurkan atrar imeggez (ijɛel) tagrawt-a d azuniri, acku inzan ijiniyen d isenzikedren mmlen-d d akken tizutar d tid yettaken assaɣ i yigḍaḍ d idinuẓuren ugar n tmraradin niḍen iy ddren. Ihi, igḍaḍ gan d imraraden s unect n temhazt n yiriten. Ɣef aya, aṭas n inagrawen n usesmil n yiran ttalsen (ttɛawaden) asenmel n usmil n temraradin d akken-itent d afurk asnudran igebren ula d igḍaḍ, ɣas akken asenmel ufrin n ufurk-a yemgarad seg umeskar ɣer wayeḍ. Tella yiwet n tmidrant yettemcabin, iga d afurk asnudran 'tizermudmin (Sauropsida)' i d-immalen yakk tinefrawin i yettaken assaɣ s waṭas i temraradin timsuḍaḍin n imir-a.

Igmanen n temraradin iqdimen yettwassnen yakk , banen-d deg tallit tirrigt taneggarut, anda i nneflin seg tkuẓdarin tuzwirin ɣer tzemraradin iy ssezgin ugar i wakken ad zemrent ad idirent dennig n wakal. Isefka ijiniyen d isenzikedren mmalen-d d akken sin n yiran meqqren yakk n temraradin (Archosauromorpha: tizutar d yigḍaḍ, yakk d Lepidosauromorpha: tizermemmuyin d wayen yettaken assaɣ ɣursent), myaggagen (mbaɛaden) deg tallit tapermant yakked temraradin iy ddren ar thura, maca llant waṭas n tegrawin iy negren imir-a, aya yeḍra-d s usrag (s sebba) n angar amazday.

Timraradin d tinaɣlalin ilan kuẓ n yiḍarren neɣ d tid i d-yekkan seg yimrawen ilan kuẓ n yiḍarren. Imir-a, ttemrurudent s wadis n tfekka-nsent am yizerman, neɣ teddunt ɣef yiḍaren. S tenmegla ɣef tikelmanin, timraradin ur d-ttekkent ara seg twekkiwin maca amur ameqran deg-sent timekfuṭin, ɣas akken aṭas seg telmas n tmeskebrin d timarawin akken i llan ttemyarawen kra n yifurken yettidiren deg waman inegren, anda iy gemmu umgun s agensu n tyemmat, yerna yessexdam tinefra i wakken ad tiggeẓ deg wemkan n teclemt n tmellalt.

Tilmas n temraradin

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]
  1. Tizermemmuyin d izerman: Dɣa tagrawt-a yakk ilan aṭas n telmas n temraradin s wazal n 3000 n telmas
  2. Tifekrin: Llan wazal n 250 n telmas yettwassen ttidiren deg waman n igarawen d isafen yakk d igelmimen
  3. Tizutar: