Aller au contenu

Flaṭun

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
(Yettusmimeḍ seg Platon)
Flaṭun
scholarque de l'Académie platonicienne (fr) Suqel

387 BCE - 347 BCE - Speusippe (fr) Suqel
Tameddurt
Isem-is ummid Ἀριστοκλῆς
Talalit Atena, 420s BCE
Taɣlent Athènes (fr) Suqel
Tutlayt tayemmat grec ancien (fr) Suqel
Lmut Atena, 340s BCE
Ideg n uẓekka valeur inconnue
Tomb of Plato, Athens (en) Suqel
Tawacult
Baba-s Ariston
Yemma-s Périctionè
Atmaten-is d yissetma-s Potonè (fr) Suqel, Adimante (fr) Suqel, Glaucon (fr) Suqel d Antiphon (fr) Suqel
Tiɣri
Tutlayin grec ancien (fr) Suqel
Iselmaden Suqraṭ
Théodore de Cyrène (fr) Suqel
Hermogène (fr) Suqel
Dionysios (fr) Suqel
Inelmaden
Amahil
Amahil afelsuf, épigrammatiste (fr) Suqel, amedyaz, amaru d philosophe du droit (fr) Suqel
Important works Criton (fr) Suqel
Euthyphron (fr) Suqel
Phédon (fr) Suqel
Euthydème (fr) Suqel
Protagoras (fr) Suqel
Timée (fr) Suqel
Gorgias (fr) Suqel
Ménon (fr) Suqel
Apologie de Socrate (fr) Suqel
Charmide (fr) Suqel
Clitophon (fr) Suqel
Cratyle (fr) Suqel
Critias (fr) Suqel
Épinomis (fr) Suqel
Éryxias (fr) Suqel
Alcibiade majeur (fr) Suqel
Hipparque (fr) Suqel
Hippias majeur (fr) Suqel
Hippias mineur (fr) Suqel
Ion (fr) Suqel
Lachès (fr) Suqel
Les Lois (fr) Suqel
Lysis (fr) Suqel
Ménexène (fr) Suqel
Minos (fr) Suqel
Parménide (fr) Suqel
Phèdre (fr) Suqel
Tagduda (Flaṭun)
Philèbe (fr) Suqel
Alcibiade mineur (fr) Suqel
Sisyphe (fr) Suqel
Le Sophiste (fr) Suqel
Le Politique (fr) Suqel
Le Banquet (fr) Suqel
Théagès (fr) Suqel
Les Rivaux (fr) Suqel
Théétète (fr) Suqel
Lettres (fr) Suqel
Influenced by Suqraṭ, Héraclite (fr) Suqel, Parménide (fr) Suqel, Homer, Hésiode (fr) Suqel, Aristophane (fr) Suqel, Protagoras (fr) Suqel, Pythagore (fr) Suqel d orphisme (fr) Suqel
Amussu platonisme (fr) Suqel
Artistic movement dialogues de Platon (fr) Suqel
IMDb nm0686817

Flaṭun (s tegrigit Πλάτων, 428/427-348/347 Qε) yella d afelsaf agrigi. Ilul-d di taddart n Atena di tmurt n Tmaqdunit (Masedwan). Yella d anelmad n Suqraṭ di tkadimit.

Flaṭun d yiwen seg yifelsafen imeqqranen n Ugrik atrar, d anelmad n Suqraṭ daɣen d aselmad n Arisṭu. Yella d win yeǧǧan lfayda tameqqrant i tfelsuft n Ugrik d tfelsafit n ddunit s umata.

Tudert n Flaṭun:

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ilul Flaṭun deg Atina deg useggas n 428/427 uqbel Ɛisa, deg yiwet n twacult tameqqrant yerna tesɛa azal. Isem-is n tidet d Arisṭuklis (Aristoclès). Yemmuger-d Suqrat asmi yella d ilemẓi, tuɣal temlilit-agi d tin yebedlen amecwar n tudert-is. Lmut n uselmad-is Suqrat, i ɣef yettwaḥkem s lmut sɣur ugraw n tugdut n Atina, tesseɣli-d fell-as yiwen usemdu ameqran, teǧǧa-t ad yettxemmim ɣef wamek ara yebnu taɣdemt n tidet.

Mi gemmut Suqrat, Flaṭun yessikel ɣer Maṣer, Ṭṭelyan d Sisin (Sicile). Deg usikel-agi, yelmed aṭas ɣef tsenzeggit d tussniwin nniḍen. Mi d-yuɣal ɣer Atina, deg useggas n 387, yesbedd-d aɣerbaz-is, Lakadimiya, anda yella yesselmad tafelsafit, tusnakt, d tussniwin n ugama. Ikemmel yesselmad dinna almi d lmut-is deg useggas n 348/347 uqbel Ɛisa.

Tafelsafit n Flaṭun:

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tafelsafit n Flaṭun tebna ɣef yiwen amenzay agejdan: Tamuɣli n Telɣiwin.

1. Tamuɣli n Telɣiwin

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Flaṭun yebḍa ameɣraḍ ɣef sin:

  • Ameɣraḍ n tɣawsiwin i ikeččmen deg wallen: D ameɣraḍ anda nettidir, win i neṭṭef s yiḥulfan-nneɣ. Ayen akk yellan deg-s d anagi kan i yellan, mačči d tidet tamagdezt.
  • Ameɣraḍ n Telɣiwin: D ameɣraḍ uhlis yerna d ameɣẓan, ur ikeččem ara deg wallen. Dinna i llant Telɣiwin, yellan d tidet n yal taɣawsa. Talɣa n tɣawsa (am "Taɣdemt", "Tahuski", "Tamsawit" ) d tin i ilhan, d taneblalt yerna d timezgit. Tɣawsiwin i nwali deg umaḍal-nneɣ d lemtel ur nkemmel ara n Telɣiwin-agi. d tallunt n tidmiwin timadwanin tineblalen. Tidmiwin-agi d tid yesɛan tilawt taɣisant, ur ttnernin ur tnuqqsen. Ayen nettwali deg umaḍal-nneɣ d lemtel kan n tidmiwin-agi.

Akken ad issefhem tamiḍrant-agi, Flaṭun yefka-d umedya n Lɣar. Deg-s, yewsef imdanen yeṭṭfen seg wasmi llan d meẓẓiyen zdaxel n yiwen axxjiḍ , walan kan tili n tɣawsiwin yettaɛdawen ɣef uɣrab. I nutni, tidet d tili-nni. Ma yella yiwen deg-sen yeffeɣ-d ɣer beṛṛa, ad iwali tafat n yiṭij d tɣawsiwin n tidet, ad yeɣli deg-s yixef belli ayen yella yettwali d awal kan. Afelsuf, i Flaṭun, am umdan-nni i d-yeffɣen, d win i iwalan tidet n Telɣiwin, mačči kan anagi-nsent.

2. Tugdut d Tɣedemt

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg udlis-is "Tagduda", Flaṭun yessefham-d amek ara tili tmetti taneblalt. Yenna-d dakken ilaq ad ḥekmen yifelsafen imi d nutni kan yessnen tilawt n tɣedemt. Yebḍa timetti ɣef kraḍ n tesmiltin: ifelsafen iḥekkmen, iɛessasen iḥemmlen tamurt, d ixeddamen yesseqdacen ifassen-nsen.

Yal tasmilt ilaq ad teqqim deg wemkan-is yerna ad texdem ayen i as-ilaqen, akken ad yili lewqam d taɣdemt deg tmetti.

3. Tafrit d tussna n tidet

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Flaṭun yumen dakken tafrit n wemdan tettwaxlaq send ad d-ilal, tettidir din din mi ara yemmet urgaz. Deg yidlisen-is am "Fidun" d "Tagduda", yessefham-d amek tafrit tettemcabi d tallunt n tidmiwin, d amek ara taweḍ ɣer tmusni n tidet.

Flaṭun yenna-d dakken almad d asmekti. Mi tella tfrit deg tallunt n tidmiwin send ad d-ters ɣer umaḍal, tesɛa tussna n tidet. Mi ara d-tlal, tettu ayen tessen, maca tezmer ad t-id-tesmekti s uselmed d tmuɣli n tfelsafit.

4. Lwert d Tazrirt

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Azal n Flaṭun deg umezruy n tidmi tameɣradant d ameqqran. Idlisen-is am "Tugna", "Fidun", "Asqerdec", "Timesbaniyin" d "Tagduda" ṭṭfen azal ameqqran deg tfelsafit tatrart. Tikta-s ɣef tugdut, tɣedemt, tussna d tfrit ɛawnen-t aṭas deg usnerni n tidmi taɣerbit.

Flaṭun yemmut deg useggas n 348 send n Sidna Ɛisa, yeǧǧa-d tagemmi tameqqrant i tfelsafit. Takademya-s teqqim teldi azal n 900 n yiseggasen, tettawi-d aṭas n yifelsafen d yimusnawen imeqqranen.

Ass-a, tikta n Flaṭun mazal-itent ttwaɣrant, ttwaselmadent deg tseddawiyin n umaḍal. Tamussni-s ɣef temsalt n tilawt, tɣedemt d tussna teǧǧa-d asirem ameqqran deg tfelsafit, tasnimant, tasertit d tɣerma n wemdan s umata.

[1]

[2]

[3]

[4]

  1. "La République": anda yemmeslay ɣef wamek ara tili tmetti n tidet
  2. "Le Banquet": anda yemmeslay ɣef tayri d lebɣi
  3. "Phédon": anda yemmeslay ɣef tmettant d rruh
  4. "Timée": anda yemmeslay ɣef tussna d ddunit