Aller au contenu

Nikkolo Makiavelli

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Nikkolo Makiavelli
Tameddurt
Talalit Flurinsa, 3 Mayyu 1469
Taɣlent République florentine (fr) Suqel
Lmut Sant'Andrea in Percussina (fr) Suqel, 21 Yunyu 1527
Ideg n uẓekka basilique Santa Croce de Florence (fr) Suqel
Tomb of Niccolò Machiavelli (en) Suqel
Tamentilt n tmekkest isragen igamanen (péritonite (fr) Suqel)
Tawacult
Baba-s Bernardo di Niccolò Machiavelli
Yemma-s Bartolomea di Stefano Nelli
Tissulya akked Marietta Corsini (fr) Suqel
Arraw-is
Atmaten-is d yissetma-s Totto Machiavelli (fr) Suqel
Tawacult
Tiɣri
Alma mater université de Florence (fr) Suqel
Tutlayin Taṭelyant
toscan (fr) Suqel
Amahil
Amahil amaru, asertay, amezray, afelsuf, théoricien ou théoricienne politique (fr) Suqel, théoricien ou théoricienne militaire (fr) Suqel, ṭṭrejman, amedyaz, diplomate (fr) Suqel d dramaturge (fr) Suqel
Ideg n umahil Ṭṭelyan
Important works Le Prince (fr) Suqel
Discours sur la première décade de Tite-Live (fr) Suqel
Capitoli (mul) Suqel
Amussu Haute Renaissance (fr) Suqel
Taflest
Asɣan Takatulikt
IMDb nm0532608

Nikkolo di Bernardo di Makiavelli (s taṭalyanit : Niccolò di Bernardo dei Machiavelli), illul ass n 3 mayyu 1469 deg Flurinsa anda yemmut ass n 21 yunyu 1527, d afelsuf ed argaz n tsertit, umaru aṭelyani n Tallit-Tanammast ed umaray n Tagduda n Flurinsa[1],[2].

Tudert n Nikkolo Makiavelli

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Nikkolo Makiavelli (Nikulu Makyavili) ilul ass n 3 mayyu 1469 di temdint n Flurinsa di Ṭṭelyan, di lweqt n Tlalit Taleslalit. Yekker-d di twacult ur nesɛi aṭas n yidrimen, maca baba-s yella d anezzarfu, ayen i s-yefkan tallelt ad iɣer u ad yelmed.

Deg useggas n 1498, mi yesɛa 29 iseggasen di leɛmer-is, yuɣal d anawar ameqran wis sin n Tegduda n Flurinsa, rran-t d amaray n tkansilirit tis snat, syin yghal d amaray n "Dieci di Liberta e Pace". Ddaɣen, yexdem d agensas yerna yewwi-d tuɣḍaḍin ɣer tmura n umezruy am Fṛansa d Lalman. Tirmit tameqqrant i d-yewwi seg yisiklen-is d tiẓriwin-is ɣef udabu d yergazen isertanen n lweqt-nni, am Cesare Borgia, i ɣef iwala amedya n uselway aneẓmar.

Maca, deg useggas n 1512, teɣli Tegduda n Flurinsa, uɣalen-d imeqranen n twacult n Medici ɣer udabu. Makiavelli yettwakkes seg wemkan-is, yettwaḥbes, yerna yettwaɛetteb. Mi d-yeffeɣ si lḥebs, yettwanfa ɣer yiwet n tferka meẓẓiyen i yellan ɣer tama n Flurinsa. Deg tussaft d tɣimit-agi i yura adlis-is yettwassnen akk, "Ageldun", deg useggas n 1513.

Yemmut ass n 21 yunyu 1527 di Flurinsa, mebla ma iwala adlis-is yettwazreg.

Tiẓriwin d Tfelsafit-is Tummidt

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tidmi n Makiavelli, ladɣa deg "Ageldun", tessebded-d amenzay amaynut deg umezruy n tsertit. Tezzi ɣef wamek ara d-yesbedd uselway adabu-ines wamek ara t-iḥrez, war ma iwala aṭas ɣer yiswan n ddin neɣ n teɣdemt taklasikit.

Tasertit d Tilawtism:

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Machiavelli yugi ad yettmeslay ɣef "tigdudiyin ihhuskiyen" neɣ "timnekdiyin teneblalin ," akken xeddmen ifelsafiyen n zik. Neṭṭa iwala ɣer ddunit akken tella, mačči akken nebɣa ad tili. Imenzay -ines ameqran d akken medden, s yiman-nsen, d imcumen, d ixeddaɛen, yerna ttabaɛen kan tenfatin -nsen tudmawanin. Ihi, ageldun ilaq ad yissin amek ara iselkem s wegdud amagi.

"Iswi yessefk ad yessemneɛ iferdisen":

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

D wagi i d afakul yettwassnen aṭas di tmuɣli n Machiavelli. Ɣur-s, iswi ameqran n ugeldun d asten ɣef tmurt-is d usegdel n umihi. I wakken ad yaweḍ ɣer yeswi-ya, ageldun yezmer ad isexdem ttawilat ur nelhi ara di tmetti, am tḥila, tikerkas neɣ takriḍt. Ayen yesɛan azal mačči d talɣa n tigawt, maca d asemdu i d-tettawi.

Tuẓult (Virtù) d Ttrika (Fortuna):

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Machiavelli yefreq ger sin leṣnaf n tedyanin:

  • Tuẓult (Virtù): D tiɣawsiwin i icudden ɣer tigawt, am d tazmert, d tissas, d tiḥerci, iseɣ, d uweqqam n ugeldun. D tigawt n umdan i yezemren ad ibeddel addad.
  • Ttrika (Fortuna): D ayen ur nezmir ara a t-nḥkem, am zzher neɣ d lḥalat n ddunit. Ɣur Machiavelli, Fortuna d nettat i d-iḥekmen ɣef wezgen n tudert-nneɣ, maca azgen-nniḍen, ageldun yesɛan Virtù yezmer a t-iḥkem, am wasif yesseflayen, anezmar yezmer ad as-yebnu isegnen.

Aseqdec n Tuggdi d Tḥeqranit:

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Yessefhem-d Machiavelli belli i ugeldun, yelha ad t-agaden medden wala ad t-ḥemmlen. Lḥemmala tezmer ad iṛuḥ, maca tuggdi n uɛaqeb teqqim dima. Maca, yenna-d daɣen belli ageldun ur ilaq ara ad yaweḍ ɣer tḥeqranit iweɛṛen aṭas alamma iḥulfa-as umihi ameqran, acku ayagi yezmer ad d-yawi anqlab.

Timẓeri d tidet:

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Yenna-d belli ageldun ilaq ad isɛu talɣa n bnadem yelhan, yesɛan ddin, yettamen, yerna d aɣdem. Maca, di tidett, ur ilaq ara ad yeṭṭef deg-sent ma yella ayagi ad as-d-yawi ugur i udabu -ines. Ayen yesɛan azal d amek i t-ttwalin medden, mačči d amek yella di tidett.

Lwert d Tazrirt -is

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Idlisen n Machiavelli, ladɣa "Ageldun", ssexlaḍen-d tamkerra di lweqt-is yerna mazal-iten ttmeslayen fell-asen ar ass-a.

  • Tazrirt tasertit: Yettwaḥsab d baba-s n tsertit tatrart d tmusni n udabu. Aṭas n yigeldunen d yimseddaren n tsertit i yeɣran idlisen-is i wakken ad fehmen amek ara d-afen adabu neɣ amek ara t-ḥarben.
  • "Tamakyavilit" (Machiavélisme): Awal-agi yuɣal yeqqar-it-id yiwen ɣef win isseqdacen tiḥila, tḥerci d tḥeqranit i wakken ad yaweḍ ɣer yiswi-s, war ma yexmem i yimenzayen n tmetti.
  • Azɣan amiran: Ar ass-a, imusnawen mazal ttemyexṣamen ɣef Machiavelli. Kra qqarren belli d amselmad n tḥeqranit, wayeḍ qqarren d ameɣẓan i d-yesfehmen kan amek teddu tsertit di tidett, war ma yeffeṛ kra.

Niccolò Machiavelli mačči kan d amaru. D anagi n lweqt-is i d-yefkan yiwet n tezrawt tameẓla ɣef udabu , tazmert, d wagama amdan. Yessebɛed tasertit ɣef tmuɣliyin n ddin d timlilɣi , yerra-tt d tussna yesɛan ilugan -is iman-is, iswi-ines d aḥareb ɣef tmurt s yal ttawil yellan. Tazrirt -is mazal-itt teqqim ar ass-a deg wannar n tsertit d tfilusufit.

  1. (en) Niccolò Machiavelli, deg britannica.com.
  2. azday s tafransist Nicolas Machiavel, deg larousse.fr.