Aller au contenu

Vladimir Lenin

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Vladimir Lenin
Taɣect
président du Soviet de travail et de défense de l'URSS (fr) Suqel

17 Yulyu 1923 - 21 Yennayer 1924
← aucune valeur - Lev Kamenev (fr) Suqel →
président du Conseil des commissaires du peuple (fr) Suqel

6 Yulyu 1923 - 21 Yennayer 1924
← aucune valeur - Alexeï Rykov (fr) Suqel →
Membre du Politburo du Parti communiste de l'Union soviétique (fr) Suqel

25 Meɣres 1919 - 21 Yennayer 1924
Membre du Politburo du Parti communiste de l'Union soviétique (fr) Suqel

29 Wamber 1917 (Julien) - 25 Meɣres 1919
président du conseil des commissaires du peuple de la république socialiste fédérative soviétique de Russie (fr) Suqel

27 Tuber 1917 (Julien) - 21 Yennayer 1924
← aucune valeur - Alexeï Rykov (fr) Suqel →
Membre du Politburo du Parti communiste de l'Union soviétique (fr) Suqel

10 Tuber 1917 (Julien) - 23 Tuber 1917 (Julien)
Tameddurt
Isem-is ummidВладимир Ильич Ульянов
TalalitOulianovsk (fr) Suqel, 22 Yebrir 1870
TaɣlentTamnekda tarusit
Russie soviétique (fr) Suqel
tiddukla n Suvyit
Axxam-isPodolsk (fr) Suqel
Saint-Petersburg
Mosku
Shushenskoe (en) Suqel
Schwabing (fr) Suqel
London
Tutlayt tayemmatTarusit
Lmutmanoir de Gorki Leninskie (fr) Suqel, 21 Yennayer 1924
Ideg n uẓekkamausolée de Lénine (fr) Suqel
Tamentilt n tmekkestisragen igamanen (hémorragie intra-cérébrale (fr) Suqel)
Tawacult
Baba-sIlia Nikolaïevitch Oulianov
Yemma-sMaria Alexandrovna Oulianova
Tissulya akkedNadejda Kroupskaïa (fr) Suqel  (1898 -  21 Yennayer 1924)
Atmaten-is d yissetma-sMaria Ilinitchna Oulianova (fr) Suqel, Olga Oulianova (fr) Suqel, Alexandre Oulianov (fr) Suqel, Dmitri Ilitch Oulianov (fr) Suqel d Anna Ielizarova-Oulianova (fr) Suqel
TawsitUlyanov family (en) Suqel
Tiɣri
Alma materuniversité impériale de Saint-Pétersbourg (fr) Suqel
gymnase classique de Simbirsk (fr) Suqel
université impériale de Kazan (fr) Suqel 1888) : théorie du droit (fr) Suqel
faculté de droit de l'université d'État de Saint-Pétersbourg (fr) Suqel
(1890 - diplôme en droit (fr) Suqel : théorie du droit (fr) Suqel
TutlayinTarusit
Tafransist
Taglizit
Talmanit
Amahil
Amahilasertay, révolutionnaire (fr) Suqel, amaru, économiste (fr) Suqel, avocat ou avocate (fr) Suqel, aneɣmas, afelsuf, théoricien ou théoricienne politique (fr) Suqel d communiste (fr) Suqel
Addud165 cm
Ideg n umahilSaint-Petersburg d Mosku
Imɛellmenuniversité d'État de Saint-Pétersbourg (fr) Suqel
Conseil des Commissaires du Peuple (fr) Suqel
Important worksL'Impérialisme, stade suprême du capitalisme (fr) Suqel
Prizes
Influenced byKarl Marks, Friedrich Engels (fr) Suqel, Gueorgui Plekhanov (fr) Suqel, Alexandre Herzen (fr) Suqel, Georg Wilhelm Friedrich Hegel (mul) Suqel, Karl Kautsky (fr) Suqel, Joseph Dietzgen (fr) Suqel d John Atkinson Hobson (fr) Suqel
MembershipSociété des vieux bolcheviks (fr) Suqel
Amussuanti-impérialisme (fr) Suqel
anticapitalisme (fr) Suqel
marxisme (fr) Suqel
lutte des classes (fr) Suqel
SurnamesЛенин, Ильин, Н. Ленин, Старик, К. Тулин d Lenin
Military service
Yennuɣ degrévolution russe (fr) Suqel
révolution d'Octobre (fr) Suqel
guerre civile russe (fr) Suqel
Ṭṭraḍ amaḍlan amezwaru
intervention alliée pendant la guerre civile russe (fr) Suqel
guerre soviéto-polonaise (fr) Suqel
Taflest
Asɣanticcufert
christianisme orthodoxe (fr) Suqel
Ikabaren isertiyenParti ouvrier social-démocrate de Russie (fr) Suqel
Parti ouvrier social-démocrate de Russie (bolchevik) (fr) Suqel
Parti communiste de l'Union soviétique (fr) Suqel
IMDbnm0501924
Lenin deg 1920.

Vladimir Ilitch Oulianov, win i wumi qqaren s yisem azayez Lenin, d yiwen seg yirgazen n tsertit, agrawliw, ameẓray asertan ameqran i ibeddlen udem n umaḍal deg lqern wis 20. D netta i d aqerru agejdan n tgrawla n Tuber 1917 deg Rusya, yerna d amezwaru i yessersen lsas n uwanek amaynut: Tadukkli n Tegdudiwin Tisuvyitiyin. Tasnaktit-is, i wumi qqaren Talinit, tefka udem amaynut i temsalt n umennuɣ n yimɣiden mgal anagraw amsihran d temnekda.

Temeddurt-is tamezwarut d usegmi

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ilul deg wass n 22 Yebrir 1870 deg temdint n Simbirsk deg Rusya. Babas yella d amasay deg taɣult n usegmi, yerna d amdan yettwassnen s tezmert-is d uqader-is i tmussniwin. Ma d gma-s ameqran Alexander, yella d ameɣnas yettikki deg yimussuyen isertiyen i yessawalen ad ssufɣen Agellid Alexandre III seg udabu. Alexander yettwanɣa, d ayen i yessersen lxiq d lhemm deg wul n Vladimir, yerna yefka-as afud akken ad yekcem s tmerna deg ubrid n umennuɣ asertian.

Yekcem ɣer tesdawit akken ad yezrew tussna n usaḍuf, maca imi yella yettikki deg yimussuyen n yimɣiden, ssufɣen-t seg tesdawit. Ɣas akken, yessaweḍ ad yawi agerdas-is n usaḍuf, yerna yuɣal d amastan. Maca tussna n umussu amarksi d tameskant n tmetti i yessawḍen udem-is s amur ameqran.

Asaka asertan, anfay, d tmuɣli n Tlinit

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Seg useggas n 1893, Lenin yettwanfa srid ɣer Saint-Petersburg, yebda yeṭṭafar yernu yeqqar idlisen n Karl Marks d Friedrich Engels. Yeqbel s tidet d akken taserkemt n yimɣiden d ixeddamen d netta i d lsas n lebni n tegrawla.

Abbaẓ d Unfay: Deg useggas n 1895, yettwaṭṭef sɣur tmsulta n utsar(agellid n rrus), dɣa yettwanfa ɣer temnaḍt n Sibirya i kraḍ n yiseggasen. Dinna i yuɣ tameṭṭut-is Nadejda Krupskaya.

Deffir mi d-yunfa Vladimir Lenin ɣer temdint n Saint-Petersburg deg useggas n 1893, yebda amennuɣ-is asertan s wudem uffir gar yixeddamen n luzinat, anda i d-yesbedd netta d kra n yigrawliwen nniḍen (gar-asen Yuly Martov) tarbaɛt tasertant umi semman « Tadukli n Umennuɣ i Weslelli n Tserkemt n Yixeddamen ». Tarbaɛt-a tella tessewjad asuffeɣ n yiwen n uɣmis agrawlaw n tuffra i wakken ad d-tessaki ixeddamen ɣef yizerfan-nsen yerna ad tessenfali tasertit taqesḥant mgal udabu n Utsar. Maca, uqbel ad d-yeffeɣ uṭṭun amezwaru n uɣmis-nni, tamsulta tasertant tuffirt n utsar (yettwassnen s yisem n Okhrana) twala tirmudt-nsen s tmentilt n yqeddacen-is. Deg yiḍ n 20 duǧember 1895, Lenin yettwaṭṭef s wudmawan (yettwabbeẓ) netta d waṭas n yimaslaḍen n ukabar.

Lenin yeqqim deg lḥebs (tazeqqa n useddu) n Saint-Petersburg azal n 14 n wagguren. Ɣas akken yella seddaw n tɛessast tameqqrant, ur yeḥbis ara tirmudt-is tasnaktat; yella yesseqdac Ileɣ(lḥebber) uffir (s uyefki) d wawalen uffiren deg yidlisen i d-ttawin yimawlan-is iwakken ad ikemmel tiririt d useddu n temsal n lbeṛṛa. Deg fuṛaṛ 1897, taɣdemt n utsar tḥekkem fell-as s kraḍ n yiseggasen n unfa ɣer temnaḍt taqesḥant n Sibirya, deg yiwet n taddart umi semman Chouchinskoïé (Shushenskoye) i d-yezgan deg temnaḍt n Yeniseysk.

Ɣas akken lḥala n tudert deg Sibirya tella d tasemmaṭ yerna d tin iɛezlen mliḥ ɣef umaḍal, Lenin yesseqdec tallit-nni n unfa iwakken ad yesnerni tussna-ines d tẓri-ines tamarksit. Deg useggas n 1898, terza-d fell-as ɣer Sibirya tmeddakkelt-is deg umennuɣ, Nadejda Krupskaya, i yettwabbeẓen ula d nettat; dinna i zewǧen s wudem azerfan iwakken ad ten-ǧǧen yiduba ad ddren deg yiwen n uxxam. Deg tallit-nni n usufeɣ, Lenin yura adlis-is afelsaf d udamsan amezwaru ameqqran umi isemma « Asnegmu n Temsihrit(Tkapitalit) deg Rrus » (Развитие капитализма в России), anda i d-yesbeggen s yimḍanen d usleḍ d akken timetti tarusit tebda tettaǧǧa tanemhizt taqburt n tfellaḥt, tetteddu srid ɣer temsihrit(tkapitalit) tamgurant, dɣa aya yefka-as ttbut d akken asmil(taserkimt) ameskari (ixeddamen) d netta i d taɣerfa tagejdant ara yesselḥun tagrawla i d-itteddun.

Mi tfukk tegnit-is n unfa deg Sibirya deg fuṛaṛ 1900, adabu n utsar yegdel fell-as ad yezdeɣ deg temdinin timeqqranin n Rrus. Imi i yebɣa ad ikemmel amennuɣ war ma teṭṭef-it tmsulta tikkelt nniḍen, Lenin yeffeɣ seg tmurt n Rrus deg unebdu n useggas n 1900, yebda tallit tamaynut n unfa agraɣlan deg Tuṛuft Tutrimt (Lalman, Legliz d Taswisrit). D tallit-a i d-yeldin tawwurt i usbeddi n uɣmis agrawlaw Iskra (« Ifeṭṭiwej ») d ussewjed n tsuddest ijehden n Ukabar Abulčivik.

Akabar Abulčivik: Mi d-yeffeɣ seg Sibirya deg useggas n 1900, Lenin yunfa ɣer Tuṛuft Tutrimt (Lalman, Legliz, Taswisrit). Yebda asuffeɣ n uɣmis i d-yessawalen i tegrawla umi semman Iskra (« Tifawt »).

Deg tallit n unfa-ines deg Tuṛuft Tutrimt (gar Munich, London d Genève), Vladimir Lenin yeqsed ad yesdukkel akk tirebbaɛ timarksiyin tirusiyin i yellan mfaṛaqent seddaw n yiwen n ukabar agrawlaw iğehden. I wakken ad yaweḍ ɣer yiswi-a, yesseqdec ayen yesbedd yakan netta d yimeddukkal-is (am Georgi Plekhanov d Yuly Martov) aɣmis uffir umi semman Iskra. Aɣmis-agi yella d allal agejdan n usedmer, n usnefli asnaktay d tuqqna n yizdayen gar tseddasin tagrawlawin i yessemlalayen ixeddamen d yinelmaden deg daxel n Rrus.

Deg useggas n 1902, Lenin yura yiwen n udlis asnaktay ameqqran umi isemma « D acu ara nexdem? » (Что делать?). Deg tektabt-a, yessegza-d tiẓri-ines ɣef wamek ilaq ad yebnu ukabar asertan: yettwali d akken asmil ameskari (ixeddamen) weḥd-s ur yezmir ara ad d-yesnulfu tamṣukt tanemlayt tummidt war ma tewweḍ-it-id seg berra, acku amennuɣ amguran n yixeddamen yettawi kan ɣer tsendikalit. Ihi, yenna-d d akken ilaq ad d-yili yiwen n ukabar n yigrawliwen imsaduren, i yebnan ɣef tseddi, tugrint iğehden d tlemmast tamagdayt (tadimuqṛatit)—anda i d-yettili umciwer d umeslay ilelli deg daxel n ukabar, maca ticki yettwaṭṭef rray sɣur tuget, ilaq akk imaslaḍen ad t-qeblen yerna ad t-snekren s wudem yesseddin.

Deg unebdu n useggas n 1903, Akabar Anmetti Amagday n Yixeddamen n Rrus (POSDR) yesselḥa agraw-is amatu wis sin deg Bruxelles sakin yunfa ɣer London. Deg ugraw-agi, tekker-d yiwet n tenmegla taqesḥant gar Lenin d umeddakkel-is Yuly Martov ɣef usaḍuf amezwaru n ukabar (ilugan n ukabar): Lenin yebɣa ad yerr tiwuriwin s wudem awizi neɣ amirew i yiɛeggalen (yal aɛeggal ilaq ad yettekki srid yerna s wudem amsadur deg yiwet n tsaddast tuffirt), ma d Martov yebɣa akabar ad yili s wudem ameccaq neɣ yerna ad yeqbel yal yiwen i d-yettaken tallalt ɣas ur yelli ara d agrawliw uffir.

Mi d-yewweḍ lweqt n tefrant ɣef tseqqamut talemmast d teẓrigt n uɣmis Iskra, tagrawt i yeḍfren Lenin tewwi tuget n tefranin, dɣa seg yimir-nni semman-asen Ibulčiviken (seg wawal arusi bol'chinstvo i d-yemmalen wid n tuget). Ma d tagrawt n Martov i yellan deg tdersi, semman-asen Imenčiviken (seg wawal arusi men'chinstvo). Bṭu-agi ur yeqqim ara kan d amgired n tmuɣli ɣef yilugan, maca yuɣal d taẓuni tasnaktayt talqayant: Ibulčiviken kran srid ɣer usedmer d tegrawla tamsekrit iwakken ad ṭṭfen adabu, ma d Imenčiviken tmuɣli-nsen tella tettheyyi abrid ameẓẓayan i tdiganin tidimuqṛatiyin tiburjwiyin uqbel tanemla.

Ihi deg useggas n 1903, deg useqqamu wis sin n Ukabar Anmetti Amagday n Yixeddamen n Rrus (POSDR), Lenin yebḍa akabar-nni ɣef sin:

  • Ibulčiviken (Bolsheviks): Wid yebɣan akabar yeqseḥen n yigrawliwen yettheggin ad awḍen ɣer udabu.
  • Imenčiviken (Mensheviks): Wid yebɣan abrid afessas d uheggi ameẓẓayan.

Ɣas akken llant kra n tegnatin n usemlili deg yiseggasen i d-yeḍfren, Lenin ikemmel lebni n tsuddest-is war aḥbas. Deg temlilit n Prague deg useggas n 1912, Ibulčiviken bḍan s wudem unṣib d Imenčiviken, dɣa sbedden akabar-nsen d aḥrur yerna iteddu deg unegmu deg tallit-nni akked iseggasen i d-ḍfren, d netta i yuɣalen d lsas igejdanen i Tegrawla n Tuber deg useggas n 1917.

Tagrawla n 1917

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg useggas n 1917, Tamnekda Tarusit tella tettwaɣ mliḥ s sebba n Ṭṭraḍ Amaḍlan Amezwaru, laẓ, d wuguren n tdamsa:

Tagrawla n Fuṛaṛ 1917: Agdud d yiserdasen kran mgal Utsar Nikulas Wis Sin, dɣa yeɣli udabu n utsar, tbedd yiwen n unabaḍ uɛḍil.

Deg tazwara n useggas n 1917, Tamnekda Tarusit tella deg yal addad(liḥala), rnu-as-d aɣelluy n tdamsa i d-yeglan s lexṣas ameqqran n weɣrum, laẓ d tneqqlebt gar yimezdaɣen n tmaneɣt Petrograd (Saint-Petersburg). Ass n 23 fuṛaṛ (8 meɣres deg teswast tatrart), deg Wass Agraɣlan n Tmeṭṭut, tullas tixeddamin fɣent-d srid ɣer yizenqan s yisuɣan n « Aɣrum d Talwit! ». Amussu-a yemɣer s lemɣawla mi d-rrnan fell-asen yixeddamen n luzinat, dɣa yeḍra-d usunded amatu (grève générale) i yerran tamdint akk amzun texla war irmuden.

Mi d-yefka Utsar Nikulas Wis Sin lameṛ i yiserdasen iwakken ad wten agdud s rṣas, teḍra-d yiwet n tkerwa tameqqrant: iserdasen ugin ad wten ɣef "igrawliwen", dɣa gullen ɣer yidis n yixeddamen yerna fkan-asen leslaḥ. Imi i iwala akk iɛessasen-is ǧǧan-t, Utsar Nikulas Wis Sin yettwaḥṛes armi i yexdem i yiman-isasegdel n udabu (yuǧǧa adabu) ass n 2 meɣres 1917, dɣa d taggara i d-yewwḍen i tenbaḍt n twacult n Romanov i yeṭṭfen tamurt ugar n kraḍ n leqrun.

Tagrawla-a n Fuṛaṛ tessebded yiwet n tegnit tasertant tameynut umi semman adabu aslig, anda i d-nnulfan sin n yiduba mgaraden:

Anabaḍ uɛḍil, i sbedden yiburjwiyen d wid n tmuɣli talibiralit deg useqqamu n Duma, yebɣan ad ikemmel ṭṭraḍ d wumuɣ adimuqṛati aburjwa.

Aseqqamu n Yisuvyaten n Petrograd (Soviet), i d-yemmalen srid taɣect d yiswiyen n yixeddamen d yiserdasen.

Ɣas akken Vladimir Lenin yella mazal-it deg unfa deg Tswisrit deg tallit-nni, ifhem s lemɣawla d akken anabaḍ uɛḍil ur yezmir ara ad yefk talwit neɣ ad yebḍu akal i yifellaḥen. Seg yimir-nni, yebda aheyyi n tuɣalin-is ɣer tmurt iwakken ad yesseqdec tagnit-a n udabu aslig i usedmer n usmil ameskari d useɣli n yiburjwiyen deg wayen ara yuɣalen d Tagrawla n Tuber.

Tuɣalin n Lenin: Deg yebrir 1917, Lenin yuɣal-d seg Taswisrit ɣer Saint-Petersburg (Petrograd) s tmacint i d-thegga Lalman. Yenna-d deg tefyirt-is tameqqrant (Tisumar n Yebrir): « Akk adabu ilaq ad yuɣal i yisuvyaten (iseqquma n yixeddamen d yiserdasen)! ».

Vladimir Lenin akked tmuṭṭut-is deg tkeṛṛust n tredsa tazeggwaɣt.

Mi d-tewweḍ lexbaṛ n usedmer n udabu n utsar deg Tegrawla n Fuṛaṛ ɣer temdint n Zurich deg Taswisrit anda yella Lenin deg unfa, yeqsed ad yuɣal s lemɣawla ɣer tmurt-is iwakken ad yesselḥu amussu agrawlaw. Imi i yella Ṭṭraḍ Amaḍlan Amezwaru gar Rrus d Lalman, abrid yella yeqfel s yimenɣiyen; maca anabaḍ almani yeqbel ad yeǧǧ Lenin d yimeddukkal-is ad zegren tamurt n Lalman deg yiwen n unazaɣ n tmacint s wuldun (wagon plombé), acku imḍebbren ilmaniyen nwan d akken tuɣalin n Lenin ad texleq urway d war arkad deg Rrus, dɣa ad t-tessuffeɣ seg umgaru.

Ass n 16 yebrir 1917 (3 yebrir s teswast taqburt), Lenin yewweḍ-d s tmacint ɣer tɣsertt n Finland deg Petrograd. Dinna, mmugren-t-id luluf n yixeddamen, n yiselwayen n yisuvyaten d yiserdasen yerran yis-s tameɣra tagrawlawt. Deg wakud-nni kan, Lenin yuli ɣef yiwet n tkeṛṛust taserdasant yerna yefka yiwen n yinan iqesḥen, anda i d-yessawel srid ɣer ukemmel n tegrawla d uqbaḍ n udabu war ma steɛṛfen s Unabaḍ Uɛḍil.

Azekka-nni, Lenin yessegza-d tamuɣli-s tasnaktayt deg wayen umi semman « Tisumar n Yebrir » (Апрельские тезисы). Deg tsumar-a, Lenin yugi akk tallalt neɣ amtawa d Unabaḍ Amiran aburjwa, yesker-d snat n tenzayin tigejdanin i yuɣalen d alsas n umennuɣ: « Akken ma yella udabu i Yisuvyaten! » d « Talwit, Akal d Weɣrum! ». Yettwali d akken tagrawla ur ilaq ara ad tebded deg uswir aburjwa, maca ilaq ad tekcem srid deg tallit-is tanemlayt iwakken ad yili udabu seddaw tecḍat n usmil ameskari d yifellaḥen igellilen. Tuɣalin-agi d tisumar-a d nutenti i d-yefkan tikli tamaynut i Yibulčiviken, ẓẓant lsas i usedmer mgal anabaḍ uɛḍil d usewjed n Tegrawla n Tuber 1917.

Tagrawla n Tuber 1917: Deg yiḍ n 24 ɣer 25 tuber 1917 (s wazemz ajulyan), Ibulčiviken seddaw n tmehla n Lenin d Leon Trotsky ṭṭfen Tiɣremt n Tsegrest (Palais d'Hiver), dɣa sseɣlin anabaḍ amiran, sbedden anabaḍ asuvyati azduklan.

Lenin seg yiwen gar yinawen-is n 1919.

Deg taggara n unebdu d tazwara n wemwan n useggas n 1917, Anabaḍ Uɛḍil seddaw n Alexander Kerensky yufa-d iman-is seddaw n lḥers ameqqran s sebba n tririyin d lmutat deg Ṭṭraḍ Amaḍlan Amezwaru, laẓ deg temdinin, d tnekra n yifellaḥen deg tuddar. Vladimir Lenin, i yellan deg tuffra deg Finland deffir n wayyuren n Yulyu, yeqbel d akken tagnit tewjed s tidet iwakken ad ttili tnekra n yimrigen (s lesslaḥ) i tuṭṭfa n udabu. Deg yiḍ n 24 ɣer 25 tuber 1917 (6 ɣer 7 wember s teswast tagrigurit), s tmehla n Tseqqamut Taserdasant Tagrawlawt n Petrograd i yesbedd Leon Trotsky, Iserdasen Izeggwaɣen d yixeddamen yettwasselḥen ṭṭfen akk imeḍqan igejdanen n tmaneɣt war amenɣi ameqqran: tiqenḍyar, tiɣsar n tmacinin, azadur n tiligṛaf d Lbanka n Uwanak.

Mi d-yeffeɣ yisali n tiyita n lmedfeɛ seg uɣerrabu aserdasan umi semman Avrora (Aurore) deg wasif n Neva, yebda unṭag agrawlaw ɣef Tiɣremt n Tsegrest, adeg anda llan yimaslaḍen n Unabaḍ Uɛḍil. Deg yiḍ-nni kan, tiɣremt tettwaṭṭef, anabaḍ uɛḍil yeɣli s wudmawan, ma d Kerensky yerwel. Deg wakud-nni, Agraw Amatu wis Sin n Yisuvyaten n Rrus yesselḥa timlilit-is deg temdint, anda i d-yecrek Lenin s lferḥ ameqqran yerna yesseɣret d akken akk adabu yuɣal srid ɣer yifassen n yisuvyaten n yixeddamen, n yiserdasen d yifellaḥen.

Deg tegnit-nni tamezwarut n tenbaḍt, Lenin yesbedd sin n yinaḍen igejdanen: Anaḍ n Talwit, i d-yessawlen ɣer taggara n ṭṭraḍ d usebded n yimenɣiyen war assmaḥ neɣ asemmeskel n wakal, d Wanaḍ n Wakal, i yekksen akal seg yifassen n yimarkantiyen d tmezdayin iwakken ad tent-yebḍu ɣef yifellaḥen igellilen. Rnu ɣer waya, yettwasbedd Unabaḍ Asuvyati amezwaru umi semman Aseqqamu n Yineɣlafen n Ugdud (Sovnarkom) seddaw n tmehla n Vladimir Lenin. Tagrawla-a n Tuber tessebded awanak azduklan amezwaru deg umezruy amaḍlan, dɣa teldi tawwurt i ubeddel asnaktay ameqqran d yimenɣi aɣarim i d-yeḍfren.

Tanbaḍt d Usbeddi n Tdukli Tasuvyatit

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Mi d-yeṭṭef adabu, Lenin yexdem aṭas n tnekkriwin d yiseggasen n usebded:

Amtawa n Talwit: Deg meɣres 1918, yestinya agatu n Brest-Litovsk d Lalman iwakken Rrus ad teffeɣ seg Ṭṭraḍ Amaḍlan Amezwaru.

Beṭṭu n Wakal: Yefka akal i yifellaḥen, yessemres igelluyen d lminat d wallalen ufares ddaw n ufus n uwanak.

Amgaru Aɣarim (1917–1922): Taserdast Tazeggwaɣt (i d-yesbedd Leon Trotsky) tennuɣ mgal Taserdast Tamellalt (wid yellan rrif n utsar d yimnekda) armi i rebḥen Ibulčiviken.

Tasertit Tadamsant Tamaynut (NEP): Deg useggas n 1921, deffir laẓ d yimenɣi, Lenin yefka tasertit tamaynut i tdamsa iwakken ad yeǧǧ kra n tnezzut d tfellaḥt tusligt ad d-tessali amur n tdamsa uqbel ad tuɣal akk d tanemlayt.

Asbeddi n URSS (1922): Ass n 30 duǧember 1922, Lenin yesbedd s wudem unṣib Tadukli n Tegdudiwin Tinemlayin Tisuvyitiyin.

Tasnakta: Talininit

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Lenin yerna-d aṭas n tiktiwin timaynutin ɣer tefelseft tamarksit:

Akabar Amezdat: Yettwali dakken ixeddamen weḥd-sen ur zmiren ara ad ssiwḍen ɣer tefrit tagrawlawt war tallalt n ukabar azduklan ijehden.

Tasleḍt n Temnukda: Deg udlis-is, yessegza-d d akken tamnukda d aswir aneggaru n tfelseft usihri(takapitalit), anda timura timeqqranin ṭṭafent tiyaḍ s tnezzut d tezmert taserdasant.

Tadiktaturt n Umɣid: Yeqbel d akken awanak ilaq ad yili seddaw tecḍat n yixeddamen iwakken ad snegren asmil aburjwa uqbel ad tili tmetti war ismilen neɣ tisarkam (tazdukla tummidt).

Taggara n Tudert-is d Lwert

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Seg 1922, tazmert n Lenin tebda tettruḥu s sebba n tiyitiwin n iẓuran n wallaɣ (AVC) d tiyita n rṣas i t-iḥuzan deg useggas n 1918 (asmi i t-tewwet Fanni Kaplan).

Yura yiwet n tebṛat umi semman « Tira n Lenin », anda i d-yeḥder ɣef Juzef Stalin, yenna-d d akken Stalin qessiḥ mliḥ yerna ur ilaq ara ad yuɣal d aɣella amatu n ukabar.

Yemmut Lenin ass n 21 yennayer 1924 deg Gorki. Tafekka-ines tettwaḥrez (tettwasemres) deg Umeqber n Lenin deg Wadeg Azeggaɣ deg Musku, anda i tella ar ass-a. Deffir tmettant-is, d Juzef Stalin i yeṭṭfen adabu, yesnekker amussu yeqseḥen n usegmi d usemɣer n Tdukli Tasuvyatit.

Idlisen Igejdanen n Lenin

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

1902: D acu ara nexdem? (Что делать? / Chto delat'?)

1904: Yiwen n usurif ɣer zdat, sin ɣer deffir (Шаг вперёд, два шага назад)

1916: Tamnukda, d aswir afellay n usihri(tkapitalit) (Империализм, как высшая стадия капитализма)[12][16]

1917: Awanak d Tegrawla (Государство и революция)

1920: Tazdukla n uzelmaḍ, d aṭṭan n temẓi n tanemla (Детская болезнь «левизны» в коммунизме)