Ugerfar n Usɣas Amzzyan
Ugerfar n Usɣas Amzzyan (1914–1918)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ammas
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ugerfar n Usɣas Amzzyan (seg 1914 ar 1918) d ugerfar ameqqran i yellan deg umaḍal meṛṛa. Yella-d gar tmura n Urubba, yerna yettwaɛreḍ ɣer tmura nniḍen am Ufransi, Britanya, Rrusya, Almania, Austru-Hungarya, d tmura nniḍen.
Ugerfar-a yella s waṭas n temẓi, tirrugza timeqqranin, d ubeddel ameqqran deg tesleḍt, tasertit, d tmetti n tmura i yettwaxedmen.
Imẓẓan
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Sebba tamezwarut n ugerfar d ttemtut n Archiduc Franz Ferdinand n Austru-Hungarya deg useggas 1914 deg Saraevo. Ttemtut-a tɛeḍḍed tmura n Urubba ɣer ugerfar sɣur win i yellan s imeslayen d tmasla.
Sebba nniḍen:
- ameslay ameslal gar tmura
- tissas n tesleḍt d tasertit
- asɛeddi n uẓru n tesleḍt
- asefrek n yiman n tmura
Imslayen
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ugerfar yettwaxedmen s snat n tgejditin timeqqranin:
Tamasla tameqrant (Entente):
- Ufransi
- Britanya
- Rrusya
- Marikan (seg 1917)
- tmura nniḍen
Tamasla tammenɣant (Central Powers):
- Almania
- Austru-Hungarya
- Tturk (Imnaṭan Ottoman)
- Bulgaria
Tasɣunt n ugerfar
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ugerfar n Usɣas Amzzyan yegga deg waṭas n yizemren:
- Tazmert n Urubba: am Verdun d Somme
- Tazmert n Sharq: Almania mgal Rrusya
- Tazmert n Uman: ugerfar n Imnaṭan Ottoman
- Tazmert n Afrika: ugerfaren deg tmura i yettwastɛemren
Deg ugerfar-a, yettwaseqdec waṭas n yiman n tesleḍt am:
- lkanun n ugerfar
- tferkiwin n waman
- isemgasen n yisefra
- asefrek n uẓru n tesleḍt
Imẓayen d tametti
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ugerfar-a yegga:
- ugar n 16 milyon n yimdanen yemmuten
- imekḍanen meqqren i tmura
- tɣimit n tmura timeqqranin am Austru-Hungarya d Imnaṭan Ottoman
Yessawel-d daɣen ɣer:
- ubeddel n tmura
- tmerna n tmura timaynutin
- aɛeddi ɣer Ugerfar Wis Sin (1939–1945)
Tafalla
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ugerfar n Usɣas Amzzyan ifukk deg useggas 1918 s uccḍa n Almania. Deg useggas 1919, yettwazgen Amur n Versailles, i yessersen tilas meqqren i Almania.
Ugerfar-a d tazwara tameqqrant deg umazruy n umaḍal, yerna yebdel s leɛqel ameqqran talɣa n tmura d tmetti.
Zzayan
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Ugerfar n Usɣas Wis Sin
- Tamasla
- Tasleḍt n ugerfar