Tiɣirdemt yizgaren
| Tiɣirdemt yizgaren | |
|---|---|
|
| |
| Tasensartut | |
| Tagelda | Animalia |
| Adu-tgelda | Bilateria |
| Adur | Arthropoda |
| Ad-adur | Myriapoda (fr) |
| asmil | Chilopoda Latreille, 1817
|
Tiɣirdemt yizgaren neɣ Timest n waḍu neɣ Timess waṭu (isem ussnan: Centipede) d yiwen n usmil n tigetḍarin. Ibureɣsen-ayi d wid ɣezzifen yerna qzuzzmen (bḍan ɣer yizebgen), akken ilan (isɛan) tayuga n yiḍarren i yal azbeg seg yizebgen n tfekka-nsen. Yakk tilmas n tɣirdemt n yizgaren d timiririn, yerna zemrent ad glunt s tuqqsa yekman (qerriḥen), acku teskuccum iriren-is s kra n tmerniwt yettemcabin i yikacbaren, maca deg tidet gan d iḍarren iy nneflin. Ɣas akken isem-is ussnan Centipede (anamek-is: Centi; tamidi, & Pedere; iḍarren), maca ulac talmest iy lan 100 n iḍarren s timmad, acku amḍan n tyuga n yiḍarren-nsent gan gar n 15 alamma d 191. Tiɣirdmiwin n yizgaren ttidirent deg yakk ideggan n umaḍal. Aladɣa Usṭralya d Temrikt. Akken imgaradent deg yibelɣen d yinan.
Ismawen deg tutlayin timaziɣin niḍen
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- S Tsusit: Tifiɣra / Tameksa yissan / Ifiɣri.
- S Tmaziɣt n Waresnis: imiqes.
- S Tmaziɣt n Unẓul asemran (Lmeṛṛuk): Tasawṣat.
- S tarifit: Tamceṭ n iyssan / Aɣezmir.
- S Tmaziɣt n weṭlas alemmas: Taseksit n tfiɣra / Tayest.
Aglam
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Tiɣirdmin n yizgaren d iɣersiwen ɣezzifen, seg 10 alamma d 15 cm. Tafekka-ines d tufrict seg ufella alamma d adda, yesger seg yixef d ugiger. Ixef-ik n tɣirdmiwin n yizgaren yeddel s waylan aratak, yerna iteddem snat n tmerniwin ɣezzifen isem-it-sent ickaraben. Sin n yiḍarren i d-izgan d ineggura d nutni yakk iy meqqren, acku tettaṭaf yissen tigemrawin-is
Tamhazt
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Seg tallit tasiluṛt d tasawent, imusenderziken (imusnawen n tsenuderzikt) lan inzan ɣef tilin n teswermin meẓẓiyen (am tɣerdmiwin yizgaren, tissisin, tisellufin d tintegdefrin. Dɣa, iburɣesn-a ttekkayen deg usileɣ n wakal s usɣillet n tengawin tigamanin) i d-ibanen seld n tsehrest n imenẓawen sɣur yiɣman. tamɣuzt taqdimt akk yettwassnen n tɣirdemt n yizgaren d Pneumodesmus newmani yettuɣalen ɣer 428 n iseggasen yezrin.
Asesmel
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Asmil n tɣirdemt n yizgaren yebḍa ɣer semmus n tfesniwin. Imi i gant d tilmas ur nettwameyyez, asiḍen-nsent amaḍlan mazal ur yekmil ara. Maca deg tezwarayin n tsut tis 20, yella-d usesmel n wazal n 3500 n telmas s unect n tejrit n tudert (26 mayu 2012):