Aller au contenu

Septimyus Severus

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Asebdad n uqeṛṛu n Septimyus Severus.

Lusyus Septimyus Severus (145 – 211 S.Ɛ.) d yiwen seg yimenkaden imeqranen i ibeddlen

Septimyus Severus
Amenkad Septimyus Severus
Akunsul arumani

194 - 194
← Lucius Fabius Cilo (fr) Suqel
Amenkad arumani

9 Yebrir 193 - 4 Fuṛaṛ 211
← Didius Julianus (fr) Suqel - Karakalla, Publius Septimius Geta (fr) Suqel →
légat d'Auguste pro préteur de Pannonie supérieure (fr) Suqel

191 -
Asenatuṛ arumani aqbur

173 -
tribun de la plèbe (fr) Suqel


questeur (fr) Suqel


consul suffect (fr) Suqel


Apṛetur


légat de la légion IV Scythica (fr) Suqel

Tameddurt
Isem-is ummidLucius Septimius Severus
TalalitLeptis Magna (fr) Suqel, 146 (Grégorien)
TaɣlentRuma n zik
LmutEboracum (fr) Suqel, 4 Fuṛaṛ 211
Ideg n uẓekkachâteau Saint-Ange (fr) Suqel
Tamentilt n tmettantisragen igamanen
Tawacult
Baba-sPublius Septimius Geta
Yemma-sFulvia Pia
Tissulya akkedPaccia Marciana (en) Suqel  (175 -  186)
Julia Domna (fr) Suqel  (187 -  211)
Arraw-is
Atmaten-is d yissetma-sPublius Septimius Geta (fr) Suqel d Septimia Octavilla (en) Suqel
TawsitSévères (fr) Suqel
Asegmi
TutlayinTalatint
phénicien (fr) Suqel
grec ancien (fr) Suqel
Amahil
Amahilasertay, aserdas d empereur (fr) Suqel
Taflest
Asɣanreligion de la Rome antique (fr) Suqel

udem d unagraw n Tmenkda Taṛumanit. D netta i d amenzu i d-yekkan seg Tefriqt n Ugafa (s yiziɣer alibi-apunig) i yulin ɣer ukersi n udabu aṛumi. Yerna d netta i d amsebdad n twacult tageldant n Yisiviriyen.

Tanbaḍt-ines, seg useggas n 193 ar 211 S.Ɛ., tewwi-d isniflen d yiseggamen lqayen deg tasredsa (lɛesker), deg uzref (lqanun), d tedbelt. S tnekkra-ines, yessufeɣ tamenkda seg tallit n Principatus (anda asqamu n yimɣaren yella d amteddu) ɣer tallit n udabu amserdas lqayen.

1. Aẓar, Talalit d Temẓi-ines

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Talalit deg Leptis Magna

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ilul Septimyus Severus ass n 11 deg Yebrir n useggas 145 (neɣ 146) S.Ɛ. deg temdint n Leptis Magna (deg tmurt n Libiya n tura). Tamdint-a tella d yiwet seg temdinin timeqqranin n Tefriqt n Ugafa, tebna ɣef yiri n Yilel Agrakal deg temnaḍt n Tripolitania.

Tamnekda Taṛumanit deg tallit n Severus.

Aẓar n twacult

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Baba-s: Ism-is Publius Septimius Geta, yekka-d seg yiẓuran ilibiyen-ipuniyen (imaziɣen-ifiniqiyen) yesɛan ayla d ccan ameqran deg temnaḍt. Twacult-ines tella teṭṭef tiɣermi taṛumit acḥal d tasuta send talalit-is.

Yemma-s: Ism-is Fulvia Pia, tekka-d seg twacult taṭalyanit-taṛumit n watelsan (gens Fulvia).

Asgmi d tutlayin

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Severus yelmed tutlayt tapunigt, talatinit, d tegrikt. Ɣas akken yelmed tasekla d lqanun deg Ruma d Atina, imuzrayen n tallit-nni (am Cassius Dion) nnan-d d akken yella yessawal talatinit s yiwet n aɣdebbu tafriqit i d-yettbanen ar taggara n tudert-is.

2. Abrid Asertan d Umserdas (Cursus Honorum)

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Send ad yaweḍ ɣer udabu unnig, Septimyus Severus yekfa akk talliyin n usedmer asertan aṛumi s tallelt n umenkad Mark Urel:

Akcam ɣer Usqamu n Yimɣaren (SINA): Yekcem d aɛeggal deg useggas n 170 S.Ɛ.

Isurifen imezwura: Yeṭṭef tamassit n kwaystur (quaestor) deg Ruma d Baetica (Spanya), sakin d aṭribun n ipliben deg 176 S.Ɛ.

Tanbaḍt n temnaḍin: Yuɣal d afritran (praetor) deg 178 S.Ɛ., syin d anebbaḍ n Gallia Lugdunensis (Fransa), n Sisilya, d Pannonia Superior (ɣef wasif n Danub) deg useggas n 191 S.Ɛ.[1].

Deg Panunya, Severus yefka tamawt meqqren i tseddarin n yiserdasen, yella yeẓra amek ay tteddun iserdasen n tlisa d wayen ttnadin, d ayen i as-yeldin abrid ɣer tezmert tamuqqrant.

3. Aseggas n Semmus n Yimenkaden (193 S.Ɛ.) d Tuzzya ɣer Unbaḍ

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg taggara n useggas 192 S.Ɛ., yemmut umenkad Commodus. Deg useggas 193 S.Ɛ.—i yettwasnen deg umezruy s Useggas n Semmus n Yimenkaden—tallit n tezɣent d ummenuɣ ɣef udabu:

Amenkad Pertinax yeṭṭef leḥkem kra n wagguren kan send ad t-nɣen yimḍebbren n tɛessast.

Iɛessasen-nni zzenzen akersi n udabu deg "ssuq" i win ara d-yefken aṭas n tedrimt; dɣa yuɣ-it umarkanti Didius Julianus.

Iserdasen n Danub ugin aya. Ass n 9 Yebrir 193 S.Ɛ. deg temdint n Carnuntum, berrḥen s Septimyus Severus d amenkad.

┌──────────────────────────────┐
                │ Aseggas n 193 S.Ɛ.           │
                │ Assider(aɣelluy) n Didius Julianus    │
                └──────────────┬───────────────┘
                               │
            ┌──────────────────┴──────────────────┐
            ▼                                     ▼
┌───────────────────────┐             ┌───────────────────────┐
│ Amenɣi n Issus (194)  │             │ Amenɣi n Lugdunum     │
│ Mgal Pescennius Niger │             │ (197) mgal Albinus    │
└───────────────────────┘             └───────────────────────┘

Severus yuzzel s tazzla tameqqrant ɣer temdint n Ruma. Didius Julianus yetwanɣa send ad d-yaweḍ Severus. Iwakken ad yeṭṭef anbaḍ akken iwata, yennuɣ mgal sin n yimsizwren:

Pescennius Niger (deg Ugmuḍ): Yernat deg umenɣi n Cyzicus, Nicaea, d Issus (194 S.Ɛ.).

Clodius Albinus (deg Utaram): Yernat deg umenɣi aneggaru n Lugdunum (Lyon) deg useggas n 197 S.Ɛ., i yellan d yiwen seg yimenɣan imeqranen akk gar Yiṛumaniyen.

4. Iseggamen d Isniflen Imserdasen d Yidblanen

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tanbaḍt n Septimyus Severus tbeddel lsas n uwanak aṛumi.

Isniflen n Tasredsa (Iserdasen)

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Afsax n Tɛessast Tapriturit: Yefsax taɛessast taqburt i yellan teččur kan d iṭalyaniyen, yebna-tt-id s yiserdasen iḥiriyen i d-yextar seg tlisa n Danub d Tefriqt.

Tirbbaɛ timaynutin: Yesnulfa-d kraḍt n tseddarin timaynutiw (Legio I, II, d III Parthica). Yiwet deg-sent yessers-itt ɣer tama n Ruma (Castra Albana) i useḥbiber fell-as.

Tidrimin d Tsulya(Zwaǧ): Yerna deg texlaṣṣin n yiserdasen (solde) s wazal n 33% ar 50%, yerna yefka-yasen azref ad zewǧen skud llan deg uheggi n lɛesker (d ayen yellan d amgadal send-is).

Tagenza n Severus deg Leptis Magna.

Isniflen n Tedbelt d Uzref

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Asenqes n tezmert n Usqamu: Yekkes aṭas n tezmert i Usqamu n Yimɣaren (Sina), yerr-a adabu gar yifassen n yimḍebbren imserdasen d yinefrayen neɣ imsaḍufen.

Asnerni n tussna n uzref: Yesseqdec imusnawen imeqranen n lqanun aṛumi, gar-asen Papinien (Aemilius Papinianus, i d-yekkan ula d netta seg Tefriqt neɣ Surya), Ulpien, d Paulus.

Tadamsa d Txezna: Yebḍa tadamsa gar txezna n uwanak (aerarium/fiscus) d tbaɣurt tusligt n umenkad d twacult-is (res privata).

5. Tuffɣiwin n Tredsa d Usehrew n Tlisa

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]
 ─────────────────────────────────────────────────────────────┐
   │             TUFFƔIWIN N TREDSA N SEVERUS                    │
   ├──────────────────────────────┬──────────────────────────────┤
   │ 1. TUFFƔA n Mezubuṭamya      │ Aserɣi n Ctesiphon (197) d   │
   │    (197 - 198 S.Ɛ.)          │ tmerniwt n Mesopotamya.      │
   ├──────────────────────────────┼──────────────────────────────┤
   │ 2. TUFFƔA n Tefriqt          │ Asebded n Limes Tripolitanus │
   │    (202 - 203 S.Ɛ.)          │ d lebni n Gholaia/Bu Njem.   │
   ├──────────────────────────────┼──────────────────────────────┤
   │ 3. TUFFƔA n Kaledunya        │ Aɛawed n lebni n Uɣrab n     │
   │    (208 - 211 S.Ɛ.)          │ Hadrian d umenɣi di Scotland │
   └──────────────────────────────┴──────────────────────────────┘

Tuffɣa n Mezubuṭamya (197–198 S.Ɛ.): Yennuɣ mgal Tmenkda Tapartit, yesreɣ tamanaɣt-nsen Ctesiphon. Tamnaḍt n Mezubuṭamya tuɣal d tamnaḍt taṛumit tamaynut.

Tuffɣa n Tefriqt (202–203 S.Ɛ.): Yessuddes talisa n Tefriqt n Ugafa (Limes Tripolitanus) mgal tgeldiwin timaziɣin n unẓul (am Yigaramanten). Yebna igruren n tredsa(lɛesker) deg Gholaia (Bu Njem) d Ghadames. Yerra tamdint-is Leptis Magna d tamnaḍt tamirant s lebni n yisebdaden, tagenzi, d usagen ameqran.

Tuffɣa n Briṭanya (208–211 S.Ɛ.): Yuli ɣer tgzirt n Briṭanya (Legliz) d warraw-is iwakken ad iḥareb mgal leɛṛac n Kaledunya (Caledonia, deg Skutlanda n tura). Dinna iɛawed asebded d useǧhed n Uɣrab n Hadriyan.

6. Tawacult d Temsalt n Wukus

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Julia Domna

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Severus yuɣ tislit-is tis snat Julia Domna deg useggas n 187 S.Ɛ., d yelli-s n uqessis ameqran n tecbalt n yiṭij(seg usɣan Ilagabal n temnaḍt n surya n wass-a) deg temdint n Emesa (Homs, deg Surya). Julia Domna tella d tamusnawt yeɣran aṭas, tella tessebded igrawen n ifelsufen, imedyazen d yimussnawen deg Ruma, yerna tesɛa tazrirt meqqren deg tsertit n umenkad.

Arraw-is: Karakalla d Geta

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tesɛa-d yid-s sin n warrac:

Karakalla (Lucius Septimius Bassianus / Antoninus).

Publius Septimius Geta.

Severus yessuli sin-a n warraw-is ɣer umkan n Augustus iwakken ad nbeḍen lwaḥid deffir-s. Maca yella gar-asen yiwen n wurfan d cceḥna tameqqrant ur nerkid.

7. Tamettant

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tamettant deg Eboracum (211 S.Ɛ.)

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Yemmut Septimyus Severus ass n 4 deg Furar n useggas 211 S.Ɛ. deg temdint n Eboracum (York, deg Briṭanya) deg leɛmer-is 65 n yiseggasen. Send ad yemmet, yefka i sin n warraw-is yiwen n uwellah yeqqimen deg umezruy:

"Ddukklet gar-awen, Ili-ken am iserdasen, Ili-ken d imakkayen, u Ḥeqret wiyaḍ."

(« Concordes estote, milites locupletate, ceteros contemnite »)

Deffir tmettant-ines, Karakalla yenɣa gma-s Geta deg 212 S.Ɛ. iwakken ad yeṭṭef adabu i yimani-s, sakin yefka tiɣeṛmi taṛumanit i akk iɣermanen ilelliyen n tmenkda (Anaḍ n Karakalla).