Mastodon (aseɣẓan)
| Aneflay (Ineflayen) | Eugen Rochko (mul) |
|---|---|
| Tasuffeɣt tamezwarut | 16 Meɣres 2016 |
| Yura s | Ruby on Rails, React d Node.js |
| Anagraw n wammud | am Unix |
| Tawsit | aseɣẓan ilelli n uɣbalu yeldin, asenfar d application fédivers (fr) |
| Turagt | GNU Affero General Public License, version 3.0 (mul) |
| Asmel web | joinmastodon |
Mastodon d aseɣẓan ilelli n uɣbalu yeldin i uẓeṭṭa anmetti ar-ammas, yesɛan timsirin n tira n yiznan wezzilen yecban tid n Twitter (i yuɣalen d X).
Mastodon iteddu s talɣa n uzeṭṭa afidirali n yiqeddacen iqeddcen s yiman-nsen, yerna ttmeslayen gar-asen s uneggaf n ActivityPub. Ayagi yettaǧǧa iseqdacen ad qqnen gar tummanin yemgarraden deg wayen iwumi qqaren Fediverse. Yal tummant n Mastodon tesbaday-d ilugan-is n usenqed d tmuɣli-ines ɣef ugbur, d ayen i t-yessemgarraden ɣef yizeḍwan inmettiyen ilemmasen i teṭṭef yiwet n tkebbanit tusligt.
Aseɣẓan-a yeffeɣ-d tikkelt tamezwarut deg tuber 2016 sɣur Eugen Rochko. Mastodon yefka-d abrid nniḍen i yizeḍwan imeqqranen n tmetti, ladɣa i wid yebɣan timɣiwanin tiɣarimin ur nettwaḥkem ara sɣur yiwen kan n umdan neɣ yiwet n tkebbanit tanijart. Azeṭṭa-a yufa-d aṭas n yiseqdacen imaynuten deg ddeqs n tikkal, ladɣa deg useggas n 2022 mi d-yuɣ Elon Musk azeṭṭa n Twitter.
Timhalin
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Iznan: Deg Mastodon, iseqdacen zemren ad arun iznan wezzilen i wakken ad ten-walin wiyiḍ yerna ad d-rren fell-asen.
- Talast n yisekkilen: Deg tuget n yiqeddacen, yal izen yezmer ad yaweḍ alamma d 500 n yisekkilen (yugar talast n Twitter i ilan 280 kan). Kra n yiqeddacen zemren ad qeblen ugar n waya. Iseqdacen zemren daɣen ad rnun tugniwin, ifuyla n ṣṣut, tividyutin, neɣ isteqsiyen n ufran.
- Tuddsa tar-ammast: Iseqdacen ur qqnen ara ɣer yiwen usmel alemmas; yal aseqdac ittekkay deg yiwen uqeddac amezzayan. Iqeddacen-a mlalen akk gar-asen deg uzeṭṭa, yerna yal aqeddac yezmer ad yessers ilugan-is, izerfan n yimiḍanen, d tarrayt n ubeṭṭu n yiznan d yiqeddacen nniḍen. Iseqdacen zemren ad mṭafaren yerna ad myaznen ɣas yella yal yiwen deg uqeddac yemxalafen, s yismawen n useqdac icban tansiwin n yimayl.
Tabaḍnit d usenqed n ugbur
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Tabaḍnit: Mastodon yefka ccan ameqqran i tbaḍnit n yiseqdacen:
- Yal izen yezmer ad yili d azayez ɣef uzeṭṭa meṛṛa, d uslig kan i wid i d-iṭafren amaru-ines, neɣ d izen usrid gar sin n yiseqdacen.
- Yella wammud n « Ulɣu n ugbur »: d tamsirt yettaǧǧan amaru ad iffer aḍris neɣ tugna armi d asmi ara yedwes unerzaf fell-as akken a t-iwali.
- Asenqed sɣur temɣiwant: Deg umkan n yiwet n terbaɛt talemmast, asenqed deg Mastodon iteddu s yiqeddacen: imḍebbren n yal tummant zemren ad snegren neɣ ad sbedden agbur ur nquder ara ilugan-nsen. Zemren daɣen ad gezmen akk assaɣ d yal aqeddac nniḍen ma yella ixulef tikli d yilugan.
Aseɣẓan d tesnallunt tatiknikit
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Turagt tilellit: Aseɣẓan n Mastodon yettwasuffeɣ-d seddaw n turagt GNU AGPLv3, d ayen yettaǧǧan yal yiwen ad yessenfel aḍris-is n usihel neɣ ad yesbedd aqeddac-is.
- Tutlayin n usihel:
- Idis n uqeddac yettwaru s Ruby on Rails d Node.js.
- Idis n useqdac deg web yettwaxdem s React d Redux.
- Taffa n yisefka d PostgreSQL, ma d Redis iteddu i tmahilin n umyellel d useḍru n yisallen.
- ActivityPub: Mastodon iteddu s uneggaf amatu ActivityPub, d ayen i t-yettaǧǧan ad yemyel d waṭas n wallalen nniḍen deg Fediverse.
- Tisnasin: Mastodon yesɛa talɣiwin n tuqqna yeldin, ayen i yeǧǧan ddeqs n tsnasin ad ilint ama deg yiselkimen ama deg yiselkimen izirazen d tilifunan.
Amazray d umhaz
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Tazwara (2016–2017): Eugen Rochko yesnulfa-d Mastodon deg tuber 2016. Deg tefsut n 2017, azeṭṭa yebda yettimɣur ladɣa gar yimnadiyen n tesdawiyin, ineɣmasen, d wid yettnaɣen ɣef yizerfan n uzeṭṭa.
- Asfari n 2022: Mi d-yuɣ Elon Musk azeṭṭa n Twitter deg tuber 2022, aṭas n yiseqdacen i yugin tikli tamaynut n uzeṭṭa-nni rran srid ɣer Mastodon. Deg kra n wussan kan, amḍan n yiseqdacen yuli s ddeqs n yimelyunen.
- Tuddsa: Asenfar-a yella zik iteddu ddaw n tkebbanit tar-tadrimant n Lalman, sakin yeldi abrid i tuddsa tar-tanfalit i d-yelhan d useddu-ines.