Aller au contenu

Makrinus

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Makrinus
Erreur Lua dans mw.lua à la ligne 656 : invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Amenkad arumani

11 Yebrir 217 - 8 Yunyu 218
← Karakalla - Elagabalus →
Asenatuṛ arumani aqbur


préfet du prétoire (fr) Suqel

Tameddurt
TalalitCercal, 164
TaɣlentRuma n zik
LmutCappadoce (fr) Suqel, 218
Tamentilt n tmettantTimenɣiwt
peine de mort (fr) Suqel
Tawacult
Tissulya akkedNonia Celsa (fr) Suqel
Arraw-is
Amahil
Amahilasertay d avocat ou avocate (fr) Suqel
Taflest
Asɣanreligion de la Rome antique (fr) Suqel

Makrinus (s talatint : Marcus Opellius Severus Macrinus Augustus), illul deg 164 deg Cercal(deg Muriṭanya Taqayṣarit n tallit-nni), yemmut deg 218 deg Kalsiduni, d amenkad urumani seg 217 ar 218[1]. D amenkad amezwaru i d-yeḥkmen Tamnekda Tarumanit war ma yekka-d seg tserkamt n isinaṭuren[2].

1. Aẓar d temẓi-s

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ilul Makrinus deg temdint n Qayṣariya (Caesarea/Cercal n wass-a), tamanaɣt n temnaḍt tarumanit n Muriṭanya Taqayṣarit. Aẓar-is d amuri (amaziɣ azayku). Amezray arumani Kasyus Dyu (Cassius Dio) yura fell-as dakken yella d « amuri s uẓar », yerna yella yesɛa tameẓẓuɣt yettucebḥen s teḥnact(tettwafla) akken tella tansayt n yimawlan-is imaziɣen deg tallit-nni.

Ɣas akken tawacult-is tella tettwassen deg temnaḍt-is maca ur telli ara seg twaculin timeqqranin n yisinaṭuren n Rum, tella teṭṭef amkan deg wannar n yimnayen (equites). Makrinus yeɣra mliḥ asaḍuf d tsekla, yuɣal d abugaṭu d amasnag n usaḍuf iǧehden. Tawzut-ya tessufeɣ-it-id ɣer tmuɣli n yimeqqranen n Rum.

Deg tallit n umenkad amuri-afriqi Septimyus Severus, Makrinus yeṭṭef ddeqs n yimukan ussiden deg tedbelt. Syin, deg tallit n Karakalla (mmi-s n Severus), yuɣal d aɣella n tɛessast tapriṭuryant (praefectus praetorio) deg useggas 212. D wagi i d aswir ɛlayen akk i yezmer ad t-yaweḍ yiwen ur nelli ara d asinaṭur.

2. Asali ɣer unbaḍ akked tmenɣiwt n Karakalla

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ɣer taggara n unbaḍ n Karakalla, tagnit teqqers gar-as d Makrinus. Kra n yisallen d tira wehhant-d dakken tella-d yiwet n teḥkayt taɣerfant gar medden i d-yennan Makrinus ad yaweḍ ad yeṭṭef amkan n umenkad. Makrinus yugad fell-as ad t-ineɣ Karakalla, acku amenkad-nni yella yettwassen s leqher d tenɣa n yal win i s-yeṭṭfen ccek.

Deg tefsut n useggas 217, Karakalla yella deg ugmuḍ i wakken ad yennaɣ d Yiparten (Parthiens). Ass n 8 yebrir 217, mi yella Karakalla deg ubrid ɣer ufakan n waggur Luna ɣer tama n temdint n Karay (Carrhae), yiwen n userdas n tɛessast-is iwumi semman Julius Martialis yenɣa-t s tefrit. Martialis yettwanɣa deg umkan-nni, lameɛna d Makrinus i d-yessuddsen tanɣa-ya deffir usatal.

Kraḍ(tlata) wussan deffir teqṣiṭ-a, ass n 11 yebrir 217, iserdasen bdan ttnadin win ara yeddmen amkan n unbaḍ. Makrinus yeffer ayen ixdem, yefka ulɣu i yiserdasen, dɣa ɣran-as d amenkad. Asqamu n yimɣaren deg Rum, ɣas akken wehmen mi walan anemhal ur nelli d asinaṭur yuɣal d amenkad, qeblen-t s lfeṛḥ acku kerhen tawaɣit n Karakalla.

3. Tanbaḍt-is (217–218)

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tanbaḍt n Makrinus ur teqqim ara aṭas, teṭṭef kan azal n 14 n wayyuren, yerna ur yessaweḍ ara ad yerzef ɣer temdint n Rum di tudert-is n umenkad.

Tasertit n berra d yimenɣi d Yiparten

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Mi yuli ɣer tenbaḍt, Makrinus yufa-d Tamenkda deg yimenɣi d ugellid n Yiparten, Artabanus IV. Deg unebdu n 217, iɣallen irumaniyen mlalen d Yiparten deg temsalt n Nisibis (Mesopotamya). Amennuɣ-a yeqqim kraḍ(tlata) wussan, ulac win yernan wayeḍ s wudem ibanen, maca mmuten aṭas n yiserdasen.

Iwakken ad d-yerr talwit, Makrinus yeqbel ad ixleṣ asenduq n tedrimt ameqqran (azal n 200 n yimelyunen n yisestirsen) i Yiparten. Ɣas akken yekkes amennuɣ, tasertit-a tesserfa aṭas taserdast tarumanit, acku walan-tt d asexṣer n yiseɣ n Rum.

Uguren n tdamsa d yiserdasen

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Karakalla yeǧǧa-d asenduq n tedrimt d ilem, acku yella yettak idrimen imeqqranen i yiserdasen. Makrinus yebɣa ad yesseɣti tdamsa s usenqes n lexlaṣ n yiserdasen imaynuten d usekref n yifuras-nsen. Aya yessaɣ times n lɣecc gar yiserdasen deg Surya, ugin leqwanin-is imaynuten.

4. Aɣelluy d tmettant-is

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg tefsut n 218, tawacult tasivirant (tasuta n Karakalla) tessker-d amennuɣ s tuffra. Yulya Meza (Julia Maesa), weltma-s n tmetṭut n Septimyus Severus, tessaweḍ ad ttaɣ aṭas n yiserdasen s tedrimt, tenna-yasen dakken ameẓyan-nni amecṭuḥ n 14 n yiseggasen, Varius Avitus Bassianus (Ilagabalus), d mmi-s n tidet n Karakalla.

Ass n 16 mayyu 218, tarbaɛt tis kraḍt n yiserdasen tɛelleq Ilagabalus d amenkad deg temnaḍt n Emesa (Homs di Surya). Makrinus yuzen iserdasen iwakken ad snegren tagrawla-ya, maca ula d nutni uɣalen d iɛdawen-is.

Ass n 8 yunyu 218, tella-d tamsalt n Anṭyuka (Antioch). Iserdasen n Ilagabalus rnan wid n Makrinus. Makrinus yerwel, yels llebsa n userdas aḥerfi iwakken ad yaweḍ ɣer Rum ad yessuter afus n tallelt. Yettwaṭṭef deg temdint n Calsidun (Chalcedon) deg Asya Tamecṭuḥt, syin yettwanɣa deg temnaḍt n Kappadukya. Mmi-s Dyadumenyan, i yellan yakan d amɛiwen-is deg tenbaḍt, ula d netta yettwanɣa.

5. Ayen i d-yeǧǧa deg umezruy

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ɣas akken tanbaḍt-is tella d tawezzlant, Makrinus yesɛa amkan ameqqran deg umezruy n Rum :

Asurif azerfan : D netta i d amezwaru i d-yulin ɣer wukersi amezwaru n temnkda war ma yella d asinaṭur.

Aẓar afriqi-amaziɣ : D netta i d yiwen seg yimenkaden imaziɣen (am Septimyus Severus d Karakalla) i yeṭṭfen tamenkda tarumanit deg tasut tis kraḍt.

  1. ↑ azday s tafransist Macrin, deg larousse.fr.
  2. ↑ (en) Macrinus, deg britannica.com.