Liyun Trutski

Liyun Trutski (s tarusit: Лев Давидович Троцкий), ilul s yisem n Lev Davidovič Bronstein
ass n 7 wamber 1879 deg Yanovka (Ukrayin n tura) yerna yemmut ass n 21 ɣuct 1940 deg Coyoacán (tamurt n Miksik), d amgrawliw amarksi, d amseẓri asertan, d amaru yerna d amesertay asuvyati.
Yella d yiwen seg yimḍebbren imeqqranen n Tegrawla n Tuber 1917 tama n Vladimir Lenin. D netta i d amesbeddi n Yigen Azeggwaɣ (Taredsa Tazeggaɣt) i yrebḥen amgaru aɣarim arusi (1917–1922). Deffir tmettant n Lenin, yerra iman-is d amgal ameqqran mgal Josef Stalin d tbiṛuqṛasit tasuvyatit. Yettwanfa seg Tdukli Tasuvyatit deg useggas n 1929, yerna deg taggara yettwanɣa deg Miksik s ufus n yiwen n umeggi n temsulta tuffirt n Stalin.
Tudert-is
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]1. Temẓi d tazwara n umennuɣ
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Lev Davidovič Bronstein ilul deg yiwet n twacult tayudayt n yimekkasen (ifellaḥen imerkantiyen) deg tmurt n Ukrayin (yellan imiren seddaw udabu n Tsar n Rrus. Segmi yella d ilemẓi deg tesdawit n Odesa, yebda yekccem deg yimussuyen igrawliwen. Deg useggas n 1898, yettwaṭṭef yerna yettwanfa ɣer Sibirya. Dinna i yefferfed isem-nniḍen « Trotsky » (isem n yiwen umḥebbus n temsulta deg temnaḍt n Odesa) i yuɣalen d isem-is n umgrawliw. Yerwel seg Sibirya deg 1902 ɣer Turuft Tutrimt, anda yemlal Vladimir Lenin deg Lundun.
2. Tagrawla n 1905 d Tuber 1917
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Deg Tegrawla n 1905 di Rrus, Trutski yuɣal d aɣella n Usqamu n Yixeddamen n Petrograd (Soviet). Mi teɣli tegrawla-nni, yettwaḥkem fell-as s unfa s wudem imezgi ɣer Sibirya, maca yerwel tikkelt nniḍen.
Deg useggas n 1917, mi d-teɣli tmenkda n Tsar, yuɣal-d ɣer Rrus. Yekcem ɣer Ukabar Abulcivik n Lenin. D netta i d amḍebber amezwaru i yheggan yerna yessewjed anekcum n yibulciviken ɣer udabu deg Tegrawla n Tuber 1917.
3. Asbeddi n Yigen Azeggwaɣ d Umgaru Aɣarim
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Seg 1918 ar 1925, Trutski yuɣal d Aneɣlaf n Yigen(Taredsa). D netta i d bab n usnulfu n Yigen Azeggwaɣ seg yilemẓiyen, ixeddamen d yifellaḥen. S tarrayin-ines yebnan ɣef tugrint d tseddarin deg uselḥu n iserdasen, yessekker-d yiwen yigen meqqren i yrebḥen amgaru aɣarim arusi mgal « Iserdasen Imellalen » (wid yebɣan ad d-yerr udabu n Tsar) d tezmert n tmura n beṛṛa.
Tanmegla mgal Stalin d Unfay
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Mi yemmut Lenin deg 1924, tennulfa-d yiwet n tnemgla tameqqrant deg daxel n Ukabar. Trutski yella d aɣella n Tnemgla n Zelmaḍ:
Trutski yella yettwali dakken tanemlayt ur tezmird ara ad tekker deg yiwet kan n tmurt (« Tagrawla tameɣlalt »).
Stalin, seg tama-s, yessufeɣ-d tiẓri n « Tnemlayt deg yiwet n tmurt ».
Stalin yezmer ad yeṭṭef akk allalen n udabu s usseqdec n tbiṛuqṛatit. Deg 1927, Trutski yettwakkes seg ukabar; deg 1929 yettwanfa seg Tdukli Tasuvyatit. Yezger seg tmurt ɣer tayeḍ: Turkiya, Fransa, Norvij, almi d taggara yufa asutel deg tmurt n Miksik deg 1937.
Timenɣiwt-is
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Ɣas akken yella mebɛid deg Miksik, Trutski yeqqim d aɛdaw amezwaru n Stalin. Deg usseggas n 1938, yessebded Tagraɣlant Tis Kuẓet (IVᵉ Internationale) iwakken ad yelli uzbu mgal adabu aɣrudan astalani d tfacist.
Ass n 20 ɣuct 1940, Ramón Mercader, d yiwen n umeggi asuvyati n NKVD (tamsulta tuffirt n Stalin), yekcem ɣer wexxam n Trutski deg Coyoacán yerna yewwet-it s tqabact n wegris deg uqerru. Tutski yemmut azekka-nni ass n 21 ɣuct 1940.
Tiẓri-ines tasertant (Tatruskit)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Tagrawla Tameɣlalt: Tiẓri-a teqqar-d dakken deg tmura tiɣellayin (am Rrus n 1917), tagrawla taburjwazit ur tezmir ara ad tefru tilufa n ugdud; d tadukli gar yixeddamen d yifellaḥen ara yaɣen adabu s ubrid n tegrawla tanemlayt, yerna tagrawla-agi ilaq ad tenfufed ɣer umaḍal akk.
Asleḍ n Tbiṛuqṛatit: Trutski yessefhem-d amek Tadukli Tasuvyatit tuɣal d « awank anmetti iɛewjen », anda iɣella n ukabar uɣalen d ugur s wudem n tbiṛuqṛatit i yekksen azref n uselway d umeslay i yixeddamen.
Idlisen-is igejdanen
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]- Amezruy n Tegrawla Tarusit (История русской революции, 1930)
- Tagrawla Tameɣlalt (Перманентная революция, 1930)[17]
- Tagrawla Yettwaxeḍɛen (Преданная революция, 1936)
- Tudert-iw (Моя жизнь, 1930)
