Aller au contenu

Friedrich Engels

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Friedrich Engels
Erreur Lua dans mw.lua à la ligne 656 : invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Tameddurt
TalalitBarmen (fr) Suqel, 28 Wamber 1820
Taɣlentroyaume de Prusse (fr) Suqel
Tagelda Yedduklen
Tutlayt tayemmatTalmanit
LmutLondon, 5 Ɣuct 1895
Tamentilt n tmettantisragen igamanen (cancer (fr) Suqel)
Tawacult
Baba-sFriedrich Engels
Yemma-sElise Engels
AbusinMary Burns (fr) Suqel
Atmaten-is d yissetma-sRudolf Engels (en) Suqel
Asegmi
Aɣerbaz n tɣuriuniversité de Berlin (fr) Suqel
TutlayinTalmanit
Taglizit
Amahil
Amahiléconomiste (fr) Suqel, théoricien ou théoricienne politique (fr) Suqel, afelsuf, amaru, révolutionnaire (fr) Suqel, amesnametti, militant ou militante pour les droits des femmes (fr) Suqel, aneɣmas, entrepreneur ou entrepreneuse (fr) Suqel, amezray d ameskar
Ideg n umahilland de Brême (fr) Suqel, Manchester d Elberfeld (fr) Suqel
Imahilen ixatarenManifeste du Parti communiste (fr) Suqel
L'Idéologie allemande (fr) Suqel
Socialisme utopique et socialisme scientifique (fr) Suqel
Outlines of a Critique of Political Economy (en) Suqel
S tezrirt nHéraclite (fr) Suqel, Ludwig Feuerbach (fr) Suqel, L'Essence du christianisme (fr) Suqel, Karl Marks, Georg Wilhelm Friedrich Hegel (mul) Suqel, Adam Smith (mul) Suqel, Max Stirner (fr) Suqel d David Ricardo (fr) Suqel
TaɛeggaltAssociation internationale des travailleurs (fr) Suqel
Karl Marx et Friedrich Engels (fr) Suqel
Taflest
Asɣanticcufert
Ikabaren isertiyenLigue des communistes (fr) Suqel
IMDbnm0257290

Friedrich Engels d yiwen seg yimussnawen imeqqranen n tfelsafit, n tdamsa tasertant, d umezruy deg tasut tis 19. D netta, ɣer yidis n Karl Marks, i d-issersen lsas n tazdukla tussnant d tiẓri tazduklant. Tikta-ines beddlent amezruy n umaḍal, rnant fkan afud i yimussuyen n yixeddamen mgal asihri. Tallalt i d-yefka i tussna n tmetti tella d agellus i yal ameɣnas i yettnadin ɣef tlelli d tgada.

Temẓi-s d Tazwara n Tudert-is

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Ilul Friedrich Engels ass n 28 unbir 1820, deg temdint n Barmen, i yellan ass-a deg tmurt n Lalman. Yekker-d deg yiwet n twacult tameqqrant yernu d tanesbaɣurt, imi baba-s d amsihri yesɛan tikebbaniyin n uẓeṭṭa. Ɣas akken twacult-is tella deg uḥric n yimsihran, Engels, seg temẓi-s, yebda yettḥulfu i lḥif i ttmagaren yixeddamen deg tnebgitin n baba-s. Ayagi yessawḍ-it ad yili d amnamar n unagraw i t-yurwen.

Deg temẓi-s, yuzen-it baba-s ɣer Bremen akken ad yelmed tanezzut, maca netta yerra deg wallaɣ-is tasekla, tafelsafit, d tsertit. Yura imgraden deg tesɣunin tiradikaliyin s yisem uffir, yernu yebda yettnadi ɣef tmuɣliwin timaynutin i ubeddel n tmetti.

Tallit-is deg Tmurt n Ingliz d Yixeddamen

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg useggas n 1842, yunag ɣer Manchester deg tmurt n Ingliz akken ad yexdem deg tkebbanit n baba-s. Dinna, i t-twali tamsalt n yixeddamen s wallen-is. Iwala amek i ttidiren yimɣiden deg yir tignatin, deg lḥers, d tmeslayin n waṭṭan d uɣdlilif. Seg wakken yeqqel d amussnaw n tudert-nsen, yura adlis-is ukuẓ yernu meqqren: "Addad n tserkemt n ixeddamen deg Ingliz" deg 1845. Adlis-agi yeffeɣ-d d asummer ameqqran ɣef usihri d wayen i d-tettfaras ɣef tmetti, yernu yefka i Karl Marks isalan isehlen ɣef tuddsa n tdamsa tasihrit.

Timlilit d Karl Marks d umeddakul n Tudert

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg ɣuct 1844, yemlal d Karl Marks deg Paris. Timlilit-a tella d tazwara n yiwet n timidwa d umahil amezday i yeqqimen arma d tamettant-nsen. Llan kifkif-iten deg tikta, yernu myallalen akken ad arun ɣef tfelsafit, ad tt-kksen seg yigenni akken ad tt-rren ɣer wakal s tangeẓrit tamazrayt.

Deg 1845, suffɣen-d adlis-nsen amezwaru amezday: "Tawacult tagerramt", yernu deg 1846, "Tasnakta talmanit", anda i d-sersen lsas n tangeẓrit tamazrayt, i yellan d taɣect tameqqrant mgal utafelsafit taqbur i yellan deg tallit-nni.

Ulɣu Azduklan

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Deg 1848, Marks d Engels sfuɣen-d "Ameskan n Tzdukla". Adlis-agi wezzil maca yesɛa tazmert tameqqrant, yura deg-s: "Amezruy n yal tmetti d amezruy n umennuɣ gar tserkam". Amfeskan-agi yerra d asawen i yixeddamen n umaḍal akken ad dduklen mgal asihri., yerna yefka abrid ɣer tmetti anda ur ttilin ara tserkam yemgaraden.

Taluft Tadamsant d Tallelt i Marks

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Engels ur yelli ara kan d amyag, maca yella d amsadur n tdamsa. Akken Marks ad yili deg Lundun, ad yexdem ɣef udlis-is ameqqran "Ihri", Engels yuɣal ɣer Manchester ad yexdem deg tkebbanit n baba-s akken ad as-yazen idrimen i Marks. Tallelt-a tadamsant d tin i yeǧǧan Marks ad ikemmel anadi-ines war ma yettxemmim ɣef wučči n wass.

Mi yemmut Marks deg 1883, Engels yerra iman-is akken ad ifru, ad iṣṣeggem, yerna ad d-yessuffeɣ iḥricen wis sin d wis kraḍ n "Ihri" seg yiferdisen ur nekfi ara i d-yeǧǧa Marks. Ayagi yexdem-it s tmusni tameqqrant, war ma yerra iman-is d bab n tira-nni.

Tira-ines Tigejdanin

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Engels yura aṭas n yidlisen i yellan d lsas deg ufelsaf amarksist, gar-asen:

"Mgal Dühring" deg 1878: Adlis-agi d agzul ameqqran n teẓriwin n Marks d Engels. Yefka deg-s tixutert i tdamsa tasertant, i ufelsaf, d wamud n tazdukla tussnant.

"Aẓar n twacult, n wayla uslig, d uwanek" deg 1884: Deg udlis-agi, yesseqdac tangaẓrit tamazrayt akken ad yezrew amek i d-yennulfa uwanek, d wamek i yebda ubrid n tmetti seg umɣiwan n tazwara ɣer tserkam yemgaraden, yerna yefka tamuɣli ɣef wamek i yella usmuddu n tmeṭṭut deg umezruy.

"Tadialektikt n Ugama": Adlis ur nekfi ara, i d-ittwafsaren seld tamettant-is, anda i yettarra tadialektikt ɣer yisuḍaf n ugama d tussniwin n ugama.

Amennuɣ deg Umussu Amaḍlan n Yixeddamen

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Engels yella d aɣella deg Umussu Amaḍlan n Yixeddamen. Yettekka deg usbeddi n Tuddsa Tamezwarut d Tuddsa Tis Snat, yernu yettarra tabɣest i yimeɣnasen n tmura n Urupa akken ad nnaɣen mgal asihri d wammud-is. Mi yemmut Marks, netta i yuɣalen d allaɣ i yimussuyen n umaḍal, d netta i d-yettawin tiktiwin-nsen timaynutin, yerna yettara asirem deg wid i d-yusan d imaynuten.

Tamettant d Ayen i d-Yeǧǧa

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Friedrich Engels yemmut ass n 5 ɣuct 1895 deg London, seg waṭṭan n ukunsir.

Friedrich Engels ur yelli ara kan d tili n Karl Marks, maca d aggag, d amussnaw, d afelsaf yuran s timmad-is. Ayen i d-yefka i tussna n tmetti, i tdamsa, d tfelsafit, yella d abrid ineǧren i yal ameɣnas i yettnadin ɣef tlelli, tagada, d tuẓelt n wemdan s wemdan. Ism-is yeqqel d azamul n umennuɣ mgal lbaṭel deg umaḍal ɣer waṭas n izduklanen.