Fabius Planciades Fulgentius
Fabius Planciades Fulgentius d yiwen n wemyaru alatini n tallit taqburt taneggarut. Aṭas n yisallen i d-yewwḍen fell-as ttwassnen-d s tezrawin d unadi di tsekla d umezruy n Tafriqt Ugafa. D ameskar i yesɛan tazrirt meqqren di tallit talemmast, ladɣa s tarrayt-is deg usegzi n yedlisen d tesnamya(tamitulujit).
Tudert d Uẓar-is
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Tudert n Fabius Planciades Fulgentius d tin yeffren s waṭas, ulac aṭas n yisallen ibanen 100% ɣef wass neɣ aseggas i deg d-ilul, maca imusnawen n umezruy mtafaqen ɣef kra n tilɣa:
- Tallit d Wamkan: Yedder deg taggara n tsut tis 5 d tazwara n tsut tis 6 seld Ɛisa. Yekka-d seg Tafriqt Ugafa (Tamazɣa), ahat deg temnaḍt n Qerṭaj (Carthage n tura), di tallit n tgeldit n Yivandalen. Ayagi yettban-d seg talɣa n tutlayt-is d uẓaṛ n yisental i ɣef d-yewwi.
- Asexleḍ amazrayan: Yella yiwen n wugur deg umezruy anda aṭas n yimnuda ssexlaḍen gar-as d wemrabeḍ Fulgentius n Ruspe (yiwen n ugerram d uqerru n teglizt di Tunes n tura). Ɣas akken llan kra n yimusnawen i d-yeqqaren d yiwen n wemdan ay llan, tuget n tezrawin ass-a qqarent-d d akken d sin yemdanen yemgaraden. Tira n Planciades Fulgentius teččur d tamucuha d tmiṭulujit tarumanit/tagrikit, ma d Fulgentius n Ruspe yura kan ɣef ddin d tmasɣant.
Tira d Yidlisen-is
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Fulgentius yettwassen s useqdec n "tininiḍent" deg tira-s. Ihi ur yettwali ara tamacahut am akken tella, maca yettnadi ɣef unamek yeffren s deffir-s. Yura kuẓ (4) n yidlisen imeqqranen i d-yewwḍen ar ass-a:
1. Kraḍ n yidlisen n tmitulujit (Mitologiarum libri III)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]D adlis anda i d-yefka asegzi i tmucuha d tmiṭulujiyin tigrikiyin d tṛumaniyin. Di tmuɣli-s, iyucen (irebbiten) d tullisin-agi ur llin ara d ayen yellan s tidet, ur ddiren ara s lǧetta deg umezruy, maca d inzan d yimedyaten i d-yesskanayen tikli, takrebbut(amyar) d tnefsit n wemdan. Yerra timucuha-agi d isental n leɛqel d tmusni.
2. Asegzi n yisental n Virgilius (Expositio Virgilianae continentiae)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]D adlis anda i d-yefsi tamacahut n yisefra imeqqranen n Énéide n wemyaru Virgilius. Fulgentius yerra ammud-agi d amedya ɣef tudert n wemdan, seg temẓi alamma d temɣer. Ɣur-s, inig n wemdan Énée (Aeneas) d inig n wemdan i yettnadin ɣef tmusni, anda yettemlili d lmuḥal d ccehwat n ddunit iwakken ad yaweḍ ɣer tidet d tafrit.
3. Asegzi n wawalen iqburen (Expositio sermonum antiquorum)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]D amawal d usmekti anda i d-yessegzi 62 n wawalen ilatiniyen iqburen i yebdan ttwattun di tallit-is. Ɣas akken yebɣa ad d-yesken agagg-is, imnuda n tura wwin-d s lexbar belli aṭas seg yisegziyen-is, isemlan, d tiɣbula i d-yebder d ayen i d-yesnulfa seg wallaɣ-is kan iwakken ad yessebgen amatar-is.
4. Ɣef leɛmer n umaḍal d wemdan (De aetatibus mundi et hominis)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]D adlis ɣef umezruy n ddunit, seg beddu n umaḍal alamma d tallit n Yiṛumaniyen. Ayen yessewhamen deg wedlis-a d talɣa-s: yettwaru s tɣara i wumi neqqar lipogramme. Yal aḥric n wedlis yettwakkas deg-s yiwen n usekkil. Amedya, deg uḥric amezwaru ur yeseqdec ara akk asekkil "A", deg wis sin ur yeseqdec ara "B", atg. D asenɛet meqqren n tzemmar-is deg useqdec n tutlayt talatinit.
Amek i t-nessen d Wamek i d-yeggra (Tazrirt)
[ẓreg | ẓreg aɣbalu]Idlisen n Fulgentius wwḍen-d ɣer tizi n wass-a s tɣellist n yisebtar d warraten yettwarun s ufus i d-yeggran seg tallit talemmast.
Di tallit-nni, tasekkirt-is deg tsekla tesɛa aṭas n ccan. Imiyura n tallit talemmast ḥemmlen aṭas tarrayt-is n usegzi d umezlu, acku tessaweḍ ad tesdukel tasekla tarumanit taqburt (n wid ur nelli ara d imasiḥiyen) akked yiswingimen d tefada n tmasɣant n ddin(tamasiḥit).
Ass-a, tiserkemt n yimusnawen ttwalin Fulgentius am yiwen n unebdad i d-yesskanen amek idles alatini di Tafriqt Ugafa yella yettbeddil di taggara n Ruma. Ɣas akken udem-is ur ibin ara aṭas, tira-s d amatar ameqqran i tsekla taqburt.