Aller au contenu

Barṭinun

Si Wikipedia, tasanayt tilellit.
Barṭinun. Tawlaft tettwaṭṭef deg 1978.

Barṭinun d yiwen n ufakan yettwassnen deg umaḍal, yezga-d deg tqacuct n Akrubulis deg temdint n Atina. Asmektay agi d azamul meqqren n teɣerma tagrikit taqburt d wamek i tella tsegda deg tallit-nni.

Isem akked Anamek-is

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Isem "Abarṭinun" yekka-d seg tefransist "Parthénon", yettwasemman ɣef "Parthenos" s tegrikit taqburt, anamek-is "tameṭṭut ur nḥerrem ara", d yisem i yettunekkaren i Atina, tillut tameqqrant n temdint. Ihi, Abarṭinun d "Axxam n Tmeṭṭut ur Nḥerrem", afakan yettwasersen i lɛibada n Atina Parthenos.

Amzruy d Usali

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tallit Tamezwarut

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Asali n Barṭinun yebda deg useggas n 447 S.T, deg tallit n unabaḍ n Periklis. Periklis yella d amasay asertan, iswi-ines yella d asebgan n tnezmart d tmanegt n Atina s deffir n llan yimengiyen mgal ifarsiyen.

  • Imewwalen n usenfar: Iktinus d Kallikratis d nitni i d-isɣiwsen tasegda n usmektay-a. Ma d Fidias, yella d asreqqat ameqqran i iḍemmnen ssenɛa n tserɣatin.
  • Tamhazt n usmektay: Deg umezruy, Barṭinun ibeddel tasreḍt-is. Deg tazwara yella d afakan uɣris n Atina. Sakkin, deg tallit n tmasiḥit, yuɣal d taglizt. Deg tallit n tineslemt, mi d-kecmen yiturkiyen ɣer Atina, yuɣal d tamezgida.
  • Asehwu: Deg useggas n 1687, yella-d wanṭag sɣur ivinisiyen. Asmektay yettwawwet s lbarud, ayen i d-yeglan s uhuddu n waṭas n yiḥricen seg temṣukt ines.

Abarṭinun yettwabna s uẓru n umarber yettwaɣzan seg yiduraren n Pentelik, ɣer ugafa n Atina. Tiẓra-agi ɣur-sent ini amellal i d-yettakken tafat taberqaqt i ufakan. Imezrayen n Ubarṭinun qqaren belli yettwasqedcen ugar n tnac n ugim n uẓru i ubani-ines.

Tasegda d Temṣukt

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Tasegda n Barṭinun tban-d s uɣawas aneblal d tmeẓla iqwan.

  • Aɣawas: Afakan yettwabna s wazal n 46 n tigejda deg ubeddi aglawan.
  • Asemsawi n Tmuɣli: Imebanniyen sqedcen tamiḍrant n usemsawi n tmuɣli iwakken tiseɣratin ad banent d tiɣedwiyin i wallen n umdan, ɣas akken lant cwiṭ n uɛewwej deg tnzeggit.
  • Tanga: Yettwabna s umarmu Pentelic, yellan d tanga i d-yettaken tafat d tahuski i wezru.

3. Tasnemyit d Wanamak

[ẓreg | ẓreg aɣbalu]

Barṭinun d afakan yettunefken i Atina Partinus. Deg tesnemyit, tella-d temsizzelet ger Atina d Pusaydun ɣef wanwa ara yeṭṭfen adabu n temdint.

  • Tazrirt n Atina: Atina tettmettil tidmi, tamusni, d tnezmart tameɣẓant. Mačči am Ares i yellan d illu n tkriḍt, Atina tessexdam allaɣ deg umennuɣ.
  • Tasreɣta n Chryselephantine: Deg agensan n ufakan, tella yiwet n tesreɣta tameqqrant n Atina i yemmugen s ddheb d ivoire. Tugna agi tella teṭṭef Nike deg ufus-is, i yellan d azamul n lrebḥ.

Ass-a, Barṭinun d asalay i d-yettaken inigi ɣef tɣerma tagrikit. Ɣas akken yewwet-it uzɣan n wakud d yimengiyen, yeqqim d azamul n tsegda yemmugen s tmeẓla d usenqed. Iseɣraten n Elgin i yellan deg Usalay n Britanya mazal-iten d sebba n tezɣent tadiplumasisit ger Grik d Tgeldit Yedduklen, maca Barṭinun s yiman-is yeqqim d aɣbalu n usugen i talsa merra.